jueves, 5 de abril de 2012

LEY PARA FORTALECER EL GUARANI EN PARAGUAY - ONU



ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
Maitei horyvéva opavavépe
David Galeano Olivera

UNA LEY PARA FORTALECER EL GUARANI EN PARAGUAY
RADIO ONU ENTREVISTA A SUSY DELGADO
Leer (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/ley-para-fortalecer-el-guarani-en-paraguay-onu
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/una-ley-para-fortalecer-el-guarani-en-paraguay-onu/

El Guarani es una lengua originaria de los indígenas de Paraguay y de algunos países vecinos, que sobrevivió a la conquista y se convirtió en una de las lenguas maternas más fuertes de la región.
Lo habla más del 80% de la población en Paraguay, y es un idioma oficial desde 1992.
Sin embargo, su uso no había sido legislado hasta el año pasado en que se aprobó la Ley de Lenguas.
En el Día Internacional de la Lengua Materna, celebrado el 21 de febrero, le preguntamos a la escritora paraguaya, Susy Delgado (http://arandura.pyglobal.com/ficha_autor.php?id=51), sobre el alcance de la normativa y la influencia del Guarani en Paraguay. Escuchar la entrevista de la periodista Rocío Franco a la Lic. Susy Delgado en (http://www.blog.com.es/media/audio/radio_onu_una_ley_para_fortalecer_el_guarani_en_paraguay/6290654#content).
Susy participó activamente de la campaña para la aprobación de esa Ley y es directora de promoción de lenguas del gobierno.
Leer y escuchar el original en RADIO ONU (http://www.unmultimedia.org/radio/spanish/2012/02/una-ley-para-fortalecer-el-guarani-en-paraguay/).

14 Y 15 DE ABRIL: CONGRESOS DE LENGUA GUARANI



REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

DECIMOSEGUNDO CONGRESO NACIONAL DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, Y NOVENO CONGRESO “LA LENGUA Y CULTURA GUARANI EN EL MERCOSUR”
Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/14-y-15-de-abril-congresos-de-lengua-guarani
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/14-y-15-de-abril-congresos-de-lengua-guarani/

El ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI (www.ateneoguarani.edu.py) realizará el sábado 14 y el domingo 15 de abril de 2012, desde las 07:30 horas, el DECIMOSEGUNDO CONGRESO NACIONAL DE LENGUA Y CULTURA GUARANI y el NOVENO CONGRESO “LA LENGUA Y CULTURA GUARANI EN EL MERCOSUR”, en su Sede Central GUARANI RÓGA, ubicada en la Ciudad de Fernando de la Mora (Calle Julia Miranda Cueto 1721 e/ R.I. 3 Corrales y Ytororô - Zona Sur - Teléfono: 021-520.276). Este emprendimiento -que reunirá a aproximadamente 400 docentes y estudiantes procedentes de prácticamente todo el país y del exterior- forma parte de la Campaña Nacional e Internacional “Guarani, idioma oficial del Mercosur – Guarani, Mercosur ñe’ê teete”.
Jepiveguáicha, heta tapicha ijatýta ko’â mokôi amandaje guasúpe oñomongeta haĝua ñane Avañe’êre: mba’eichaitépa oîhina ñane retâ, Mercosur ha yvóra tuichakue javeve, mba’éichapa oñemba’apo hesehápe, mba’épa tekotevê ojejapo oñemombareteve haĝua, mba’e mba’épa ojejapohína oñemoherakuâ haĝua ñanduti ha marandumyasâiharakuéra rupi. Mbeguekatúpe, ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI ombojoaju ohóvo heta tapichápe ko tembiapo guasu rapykuéri. He’ivoíningo pe ñe’ênga: joaju ñanemombarete.
El temario del DECIMOSEGUNDO CONGRESO NACIONAL DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, incluirá, entre otros, los siguientes temas: “Proyectos de investigación en el área sociolingüística” (Zulma Trinidad Zarza), “El teatro Guarani en el Paraguay” (Modesto Romero Cueto: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/modesto-romero-cueto-present-libro-de-teatro-en-guarani?xg_source=activity), “Morfosintaxis Guarani” (David Galeano Olivera), “El Guarani y su presencia en internet y en los medios masivos de comunicación”, y “Políticas y estrategias para la promoción del Guarani en el Paraguay”.
Por su parte, el NOVENO CONGRESO “LA LENGUA Y CULTURA GUARANI EN EL MERCOSUR”, incluirá temas tales como: “Diccionario Guarani Boliviano” (Elias Caurey, La Paz-Bolivia: eliascaurey.blogspot.com); “Los Ava Guarani de la triple frontera y el reconocimiento del Guarani como idioma oficial del Mercosur” (Antonio Cabrera, Parana-Brasil: http://pt.netlog.com/Momaitei/blog/tag=taipu); “El Guarani y las competencias en la educación" (Jorge Román Gómez, Corrientes-Argentina: http://elkunumi-guarani.blogspot.com/); “El Guarani y su enseñanza en el Brasil: experiencias actuales” (Mario Ramâo Villialva Filho, Sâo Paulo-Brasil: http://www.linkedin.com/profile/view?id=88158101&authType=name&authToken=Mjf0&goback=.con); “El Guarani, idioma vivo en la Argentina” (Gudelio Ignacio Báez Benítez, Buenos Aires-Argentina: http://argentina.indymedia.org/news/2008/10/630573.php), y “Políticas y estrategias para la promoción del Guarani en el Mercosur”.
Paralelamente, se habilitará una exposición de artesanías, libros y casetes. También habrá un momento artístico (Música, danza, poesía y káso ñemombe’u).
Cabe señalar que ambos congresos se realizan cada dos años, y definen la política institucional y las estrategias a seguir, por parte del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, en la promoción y difusión de la Lengua y Cultura Guarani a nivel nacional e internacional.
El costo de ambos congresos será de guaraníes treinta mil (30.000 Gs) y el acceso será libre. Al final, se expedirán los certificados por cuarenta horas de participación. Asimismo, los participantes recibirán una documentación básica acerca de ambos congresos.
Ouséva ha oîsévape ĝuarâ ko’â mokôi amandajépe, ohenóiva’erâ ATENEO-pe: 021-520.276 ŷramo ohaikuaa ATENEO ñe’êvevépe ha’éva: ateneoguarani@tigo.com.py ikatuhaĝuáicha omboguapy héra térâ omyesakâvo ambue mba’e. ATENEO nombohepýi pe jehepyme’ê oipotágui heta tapicha (temimbo’e, mbo’ehára, mbo’ekuaahára, mbo’erekokuaahára, tembikuaajára ha mayma Guarani rayhuhára) ija mokôive jejuhu guasúpe ha upépe ohenduka haĝua hikuái hemiandu Guarani ñe’ê ha Guarani reko rehegua.
El ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI es una entidad jurídica, sin fines de lucro; reconocida por Ley 2574, como institución de educación superior, encargada de cultivar y difundir la Lengua y Cultura Guarani. Nuestra institución ES UN GRAN VOLUNTARIADO, en el cual sus miembros dedican su tiempo a la promoción de la Lengua y la Cultura Guarani. El ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI desarrolla Cursos de Lengua Guarani y actividades de promoción cultural en 100 Distritos de los Departamentos de Concepción, San Pedro, Cordillera, Guaira, Ka’aguasu, Ka’asapa, Itapúa, Misiones, Paraguari, Alto Parana, Central, Ñe’êmbuku, Amambay, Kanindeju, Presidente Hayes, y Boquerón. Asimismo, el ATENEO tiene Regionales en Argentina, Brasil, España, EE.UU e Italia.


Maitei horyvéva opavavépe

David Galeano Olivera
(ATENEO Motenondehára)
ateneoguarani@tigo.com.py
davidgaleanoolivera@gmail.com

martes, 3 de abril de 2012

SE PRESENTÓ LIBRO SOBRE EDUCACIÓN SUPERIOR



REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

SE PRESENTÓ LIBRO SOBRE LA EDUCACIÓN SUPERIOR EN EL PARAGUAY
Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/se-present-libro-sobre-educaci-n-superior
Leer también: http://dgaleanolivera.wordpress.com/se-presento-libro-sobre-educacion-superior/

El martes 3 de abril de 2012, a las 9:45 horas, tuvo lugar la ceremonia de presentación del Libro “DATOS SOBRE LA EDUCACIÓN SUPERIOR EN EL PARAGUAY”, publicado por el Viceministerio de Educación Superior del Ministerio de Educación, liderado por el Prof.Dr. José Nicolás Morínigo Alcaraz. El acto se realizó en el Centro de Convenciones del Hotel Granados Park, ubicado en Estrella y 15 de Agosto, Ciudad de Asunción.
Pe koty guasúpe ijatýkuri heta tapicha ohóva omomaitei ha ohechakuaávo ko aranduka pyahu oñemboguapyhápe opaichagua marandu mbo’ehaovusukuéra rehegua. Ipype jajuhukuaa mboy mbo’ehaovusúpa oî ñane retâme, mávapa léi omboajéva chupekuéra, moô moôpa oî hikuái, araka’e guivépa, mba’e mba’épa ombo’e, mba’éichapa omotenonde hikuái hembiapokuéra ha mba’épa tekotevê ojejapo ombo’e ha omba’apoporâve haĝua. Ipype oñemombe’u avei ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI oîha umi mbo’ehaovusu apytépe léi 2574 rupive.
En la ocasión el Prof.Dr. José Nicolás Morínigo se dirigió a la concurrencia explicando el contenido del libro y su utilidad, resaltando que los datos incluidos en él son muy recientes. Se puede escuchar una parte de su exposición en (http://www.youtube.com/watch?v=6NRePsJjfw4&feature=youtu.be). Posteriormente, el Prof.Lic. Roque Acosta se encargó de la presentación del mencionado libro. Finalmente, el Coro del Conservatorio Nacional de Música interpretó la canción Mi patria soñada (http://www.youtube.com/watch?v=-aVXs-E4gmE&list=UUu6bXk0l6d_-K6cBLipCO4Q&index=1&feature=plcp). Participaron de la ceremonia autoridades de universidades e institutos de educación superior, creados por ley de la nación; lo mismo que, autoridades de institutos técnicos superiores e institutos de formación docente, dependientes del MEC. Cabe destacar que el Viceministerio de Educación Superior MEC entregó gratuitamente un ejemplar del libro a los concurrentes.
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI rérape rome’êjey ore aguyje MEC Motenondehárape, Tembikuaajára Víctor Ríos, akóinte orepepirûre ko’â atýpe; ha upéicha avei rombohasa ore jehechakuaa Mbo’ehára José Nicolás Morínigo-pe onohêre ára resáre ko aranduka porâite henyhêva heta marandu pyahúgui ha ikatútava oipytyvô mbo’ehaovusukuérape omotenondeporâve haĝua hembiapokuéra tekombo’e porâve rehehápe.
Maitei opavavépe

David Galeano Olivera
(ATENEO Motenondehára)
ateneoguarani@tigo.com.py
davidgaleanoolivera@gmail.com

ooo000ooo

Leer EL DR. JOSÉ NICOLÁS MORÍNIGO ASUMIÓ EN EL VICEMINISTERIO DE EDUCACIÓN SUPERIOR, en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/el-dr-jos-nicol-s-mor-nigo-asumi-en-el-mec)

SEMANA SANTA Y ESTACIONEROS, GUARANI HA CASTELLANO-PE



SEMANA SANTA Y ESTACIONEROS, GUARANI HA CASTELLANO-PE
Por David Galeano Olivera
Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/semana-santa-y-estacioneros
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/semana-santa-y-estacioneros-guarani-ha-castellano-pe-2/

ARAPOKÔINDY MARANGATU (SEMANA SANTA)

Ndaipóri Hesukirito (Jesucristo) ohapykuehóvape ĝuarâ peteî arapokôindy (semana) tuichavéva ha oñemomba’eguasuvéva ko Arapokôindy Marangatúgui. La Semana Santa constituye un acontecimiento de profunda e importante significación religiosa para la vida de los Cristianos.
Oñepyrû pindo karai arateîme (domingo de ramos) ha upéi ojeromandu’a umi ára Hesu Kirito ojejapyhy, oñemoinge ramo tovakeópe (tribunal), ojehupíramo kurusúre, omano ha oikovejeýramo guare. Se inicia con el Domingo de Ramos, es decir, la recordación de la entrada de Jesucristo a Jerusalén. Posteriormente, se recuerdan los demás hechos: su aprehensión, juzgamiento, la pasión y la crucifixión, la muerte y la resurrección de Jesucristo.
Arapokôindy Marangatu jave opavave oñopehênguéva oñombyaty túva ha sy rógape, heta jey ha’ekuéra oiko okaháre. Es común que en estos días las familias paraguayas se reunan en torno al hogar de los padres o parientes, que comúnmente son o viven en el interior del país.
Ñane retâme, pe pindo karai arateîme opavave ijaty tupâópe omongaraívo pindo ojejapóva ogapýpe ha ñamoha’ângáva peteîteî jaipotaháicha. El domingo de ramos la gente concurre a la misa de bendición de las palmas (pindo karai), que se elaboran artesanalmente en cada hogar y cada uno, a su gusto, le da la forma de su agrado.
Pe ararundy (miércoles) voi guive oñemba’apóma tembi’u aporâ. Péicha oî ojepe’aváva, ambue katu ombyaku tatakua. Oî avei ombisóva avati angu’ápe ha upéi, mbeguakatúpe, kuñakaraikuéra oñepyrûma ombojehe’a avatiku’i, aramirô, kesu, kamby, kure ñandy ha ani ha hapykuérintema oikóñepyrûma chipa opaichagua: lopi, jakare ha ambuéva, oñemboguapýva -ojy haĝua- pakova rogue ári. Péicha, ogakuéra rupi maymávante ombosako’i ha ombojy chipa, sópa, chipa guasu, ryguasu, kure ha ovecha ro’o umíva tatakuápe. Oiko peteî jejuhupa guasu tembi’u apópe (Rehechasérô Chipa apo, ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=RAjHm0hI2So&feature=player_embedded). El miércoles santo bien temprano se inicia un gran trabajo colectivo a fin de preparar los alimentos tradicionales. Unos salen a colectar leña, otros preparan el horno. En otro parte, están los que muelen maíz en el mortero, tras lo cual las mujeres, lentamente, empiezan a mezclar el maíz molido, con el almidón el queso Paraguay, la leche, la grasa de cerdo y anis en una masa que se convertirá en las chipas (panes o panecillos) de distintas formas: palomas, cocodrilos, y otros, que -para su cocción- se ubicarán sobre hojas de banano. Así, en los hogares se reune toda la familia y preparan los chipa, la sopa paraguaya y el chipa guasu; lo mismo que el asado de gallina, cerdo y oveja (Para ver el Chipa apo, hacer clic aquí: http://www.youtube.com/watch?v=RAjHm0hI2So&feature=player_embedded).
Arapópe (jueves) katu opavavete ijaty peteî mesa guasu jerére ha upépe oiko pe karuguasu. Pyhare, tupâópe, oiko pe jepyhéi (lavatorio de los piés) ha ojehecha ha oñehendukuaa avei umi españa ñe’ême ojeheróva “Estacioneros” térâ “Pasioneros”, omoirûramo -purahéi asy rupi- Hesu Kirito jehasa asy. El jueves, en torno a una enorme mesa, toda la familia reunida se sirve los alimentos preparados. A la noche, todos concurren a la iglesia para revivir la ceremonia del lavatorio de los pies. Allí también se podrá ver y escuchar a los “Estacioneros” o “Pasioneros” entonando sus lastimeros y melancólicos cantos que recuerdan la pasión, muerte y resurrección de Cristo.
Pe arapoteî (viernes) katu, voi porâ oñeñakâky'ova'erâ ha pyhareve ojeho tyvytýpe (cementerio) oñe’andúvo umi pehêngue ojehekyi’akuépe. Asaje rupi, tupâópe hyapu peteî yvyrapararâ (matraca), oporohenóiva. Péva ojehu vove, opavavéva oho tupâópe ogueromandu’ajey haĝua Hesu Kirito ñemano. Upépe oikoraê mandu’a upe kurusu rapére (vía crucis); ha upéva rire katu Hesu Kirito ra’ânga ojehupijey kurusúre ha ojeromandu’a umi “pokôi ñe’ê”. Upéi Hesu Kirito rete oñemboguejy ha oñemoinge tupâo ryepýpe ha opavavéva oñemboja ojapóvo pe tupâitû. Oî avei upégui ohóva oñembo’e ha oitupâitû ambue tupâópe, ohupyty peve pokôi tupâo (siete iglesias). El viernes santo, bien temprano se debe lavar la cabeza y a la mañana se acostumbra visitar los cementerios para honrar a los familiares fallecidos. A la siesta, el sonido de una “matraca” convoca a la feligresía a la Iglesia. Luego de esa señal, la gente concurre a la iglesia para participar del vía crucis, tras lo cual se revive la crucifixión de Jesucristo, y la recordación de las “siete palabras”. Luego, la imagen de Jesucristo se instala en el interior de la iglesia y la gente, en fila, revive la costumbre de la adoración (tupâitû). Seguidamente, algunos cumplen con la promesa de visitar otras iglesias para la adoración, hasta completar siete iglesias; práctica conocida con el nombre de “recorrido de las siete iglesias”.
Arapoteî (viernes) ha’e ára ikirirîvéva. Avave ndaikatúi osapukái térâ oñe’ê hatâ. Ndaikatúi ñañani ha mitânguéra ndaikatúi ñañembosarái. Sobre todo, el Viernes Santo es el día en el cual se guarda el mayor silencio. Nadie debe gritar o hablar fuerte. Tampoco se debe correr y los niños tienen prohibo jugar.
Arapokôindy Marangatu oĝuahê ijapýpe Hesu Kirito jeikovejeýre (Pascua de Resurrección). Upe árape ojehova’erâ paíno ha maína rógape; ko’âva oinupâ humbýpe umi iñemoñare’angápe ha upekuévo he’i “pákua”. Péicha avei, sy ha tuvakuéra avei, ogapýpe, ojapo upe mba’e. La Semana Santa culmina con la Pascua de Resurrección. Ese día los ahijados concurren a las casas de sus padrinos y madrinas; quienes dan un golpe en la nalga a sus ahijados, al momento de decir: “páscua”. Lo mismo hacen los padres a sus hijos, en la intimidad del hogar.
Ko’aĝaite peve, Paraguáype, pe Arapokôindy Marangatu jave mba’eveguasúma ndojejapovéi; péicha, mbo’ehao ha ñemuhakuéra jepe oñembotypa. Cabe destacar que desde el Miércoles Santo hasta el Domingo de Gloria, en el Paraguay se paraliza la mayor parte de las actividades cotidianas: comerciales, educativas, etc.

ÑANDEJÁRA ÑE’Ê PORAVOPYRE (SELECCIÓN BÍBLICA)
Parengatu Mateo Marangatu rupiguare (Del Evangelio según San Mateo)
Upérô hemimbo’ekuéra oho ha ojapo Hesu Kirito he’ihaguéicha ichupekuéra. Ogueraha hikuái pe chavurro imemby reheve Hesúpe ha ha’ekuéra omoî hi’ári ijaokuéra ha Hesu ojupi. Ha maymáva oipyso ijaokuéra haperâme, ha ambuekuéra katu oikytî yvyrarakâ ha omyasâi tape rehe… upéi… peteî hemimbo’e hérava Húra Ikarióte, oho umi avare ruvicha rekávo, ha he’i: “Mba’épa peme’êse chéve ha che amoîta pende pópe chupe”, ha ome’ê hikuái ichupe mbohapypa kuarepotitî pehê (30 piezas de plata)… Oiko hagua ko mba’e Húra Ikarióte ou heta kuimba’e ndive pe Tarumandy yvyty peve, oîháme Hesu Kirito. Upe mboyve Húra Ikarióte he’ira’e umi kuimba’épe: “Upe ahetûva, upéva ha’e, pejapyhy”. Ha oñembojávo Hesu rendápe he’i chupe: “Mbo’ehára, mba’éichapa ndepyhare?” ha ohetû ichupe… ha ojapyhy hikuái Hesúpe. Ogueraha chupe Kaiha rógape, ku avare guasu, upépe oñembyaty kuatiára (escribas) ha tujave (fariseos) ombotovakeo hagua chupe. Upevakuére Hesu ojegueraha omano hagua kurusúre, tenda héravape Gólgota. Omano rire, Hose Arimateaygua ojerure hetekue ha omoî peteî tyvyty (sepulcro) pyahu ojo’o’akue itasúpe (en la roca). Mbohapy ára rire, Hesu Kirito oikovejey ha ojehechaukákuri hemimbo’ekuérape ojupi mboyve yvágape.
Entonces los discípulos fueron e hicieron como Jesucristo les había mandado. Y trajeron a la asna y su pollino, y pusieron sobre ellos sus mantos; y él se sentó encima. Y la multitud, que era muy numerosa, tendía sus mantos en el camino; y otros cortaban ramas de los árboles, y las tendían en el camino… Después… uno de los doce, que se llamaba Judas Iscariote, fue a los principales sacerdotes y les dijo: “¿Qué me queréis dar, y yo os lo entregaré?”. Y ellos le asignaron treinta piezas de plata… Para que esto acontezca, Judas Iscariote llegó con muchos hombres hasta el Monte de los Olivos, donde se encontraba Jesús. Y Judas Iscariote había dicho anticipadamente a aquellos hombres: “Al que yo besare, ese es, prendédle”. Y enseguida se acercó a Jesús y dijo: “¡Salve, Maestro!” y le besó… Entonces se acercaron y echaron mano a Jesús y le prendieron. Los que prendieron a Jesús lo llevaron al sumo sacerdote Caifás, adonde estaban reunidos los escribas y los ancianos, para juzgarlo y condenarlo a morir en la cruz. Luego fue llevado a un lugar llamado Gólgota, donde murió. Después de su muerte, José de Arimatea pidió su cuerpo para llevarlo a un sepulcro, nuevo, que había mandado hacer en una roca. Después de tres días, Jesucristo resucitó y se presentó ante los Apóstoles antes de subir a los cielos.

ooo000ooo

LA BIBLIA TOTALMENTE GRABADA EN GUARANI – POR GUSTAVO GINARD
Soy GUSTAVO GINARD de la FM DEL SUR ENCARNACION y queria enviarles la direccion de una pagina web para contarles que despues de un año logramos grabar todo la Biblia en Guarani. Aipota pehendumi… a ver que les parece el trabajo. Mi parte fue grabar toda la voz de Jesus. Anterior a este trabajo en el año 2000 grabamos con la Sociedad Biblica del Paraguay, en esa ocacion estaba ayudándonos Don Felix de Guarania. De aquella edicion se quito una compilacion de 28 CD del nuevo testamento. En esta ocacion y como el tiempo y la tecnologia va en aumento toda la biblia esta a disposicion y gratis en esta dirección: www.proyectoggg.org

ooo000ooo

POESÍA “SEMANA SANTA”
De: Emiliano R. Fernández
I
Perekova’ekue guive
Pene akâre agua bendita
Che verso pehendumíta
Pascua oĝuahê vovete
II
Péinamaniko oĝuahê
Ko’â tuichaitéva ára
Oikohague Ñandejára
Vía Crucis-pe ymaite
III
Ru ha sy ymaveguare
Ko’âva ombotuichaitéva
Semana Santa ja’éva
Tupâ rembihasakue
IV
Áĝa mamópa ahê
Jahecháta angaipavóra
Por la señal ojapóva
Más que fuera kechêchê
V
Domingo de Ramos yma
Jajeoimi tetakuére
Hysýi Tupâo rapare
Cristiano jajohecha
VI
Ñesûpehême jaha
Jaikévo pe okê guasúpe
Agua bendita ryrúpe
Ñapo’ê jajovasa
VII
Aipo yvága jajuhu
Jaikévo upe Tupâópe
Pindo jegua ñande pópe
Santa misa ñahendu
VIII
Incienso-ma ñahetû
Mba’e hyakuâ asyetéva
Ñane korasôme oikéva
Tatatî marangatu
IX
Lunes, martes neko’ê
Ñaimo’â ku nekangýva
Oime nembovy’a’ỹva
Reheka pe ymaguare
X
Mamópa oime tetia’e
Umíva ára ya opáma
Guyra okirirîmbáma
Yvytu ha yvyra rogue
XI
Miércoles Santo katu
Ñane ko’êma ojoapytépe
Ku molienda ápe ha pépe
Ñembisóma ñahendu
XII
Ja’úta sopa kesu
Tatakua ojejatapýma
Pépekatu oñembyatýma
Kure, ovecha, ryguasu
XIII
Jahecha ta’yrusu
Ojoapykuéri pandilla
Pindo, caña de castilla
Laurel hetaite ogueru
XIV
Tape ykére kurusu
Rehecháma oñembo-calvario
Ha estación-pe vecindario
Oñembo’éma a Jesús
XV
Jueves Santo ka’aru
Jahajey Tupâópe
Niquel-mimi ñande pópe
Ñaĝuahê ñatupâitû
XVI
Jaike guive ñañesû
Ha jaha ku ñembo’épe
Amo Tupâ rendaitépe
Angaipa ñamombe’u
XVII
Viernes Santo-ma katu
Ko ára tuichaitevéva
Ñañesû ñañembo’éva
Oĝuahêvo ka’aru
XVIII
Matraca mante ipu
Pe Tupâo jerekuére
Ha kurusu yvatére
Oje-clavá-ma Jesús
XIX
Oñepyrû o-repica
Procesión oiko haĝuáma
Osê Señor de las Palmas
Burro-mi ári oguata
XX
Upépe jahechapa
Maymárô tembicharâva
Mba’éichapa Ñandejára
Oiko’asyva’ekue yma
XXI
Ha púlpito-pe osermón
Karai ijao hûmbáva
Iñe’ême ohendukávo
Pe Ñandejára pasión
XXII
Upépe con devoción
Jahecha la agonía
Ko’aĝante la herejía
Ogueru la corrupción
XXIII
Chénte ndaikatumo’âi
Aipe’a de mi memoria
Upe Sábado de Gloria
Oikova’ekue Judas kái
XXIV
Hipa ñanderesarái
Cristiano ñañeñandúva
Isy ha túva rayhúva
Pe añánte ndaipotái
XXV
Ja’epáne oime haĝua
Ñande rapicha yvypóra
Mbói py’a oguerekóva
Tupâ rerovia’ỹha
XXVI
Peguatána peheka
Áĝa umíva omoporâva
Ko’â mitâ ko’aĝaguáva
Ni bendito-pa oikuaa

(Pág. 212 al 214 – Emiliano R. Fernández. Antología Poética 1 – Rudi Torga)

ooo000ooo

LOS ESTACIONEROS (PASIONEROS) – KURUSURAPE’ANDUHÁRA
Ohai: David Galeano Olivera

Ha’ékuéra niko kurusurape’anduhára (estacioneros) ha oñomono’ô hikuái peteî atýpe, hetave jey kuimba’e meme; oguatáva tupâo peve ỹrô katu oho kurusu guasu, Hesukirito ojejukahaguépe; ha upépe opurahéi asy hikuái imandu’ávo umi mba’e vaiete Ha’e ohasava’ekue yma oikovérôguare ko yvy ape ári. Ko’â kurusurape’anduhára oguereko peteî guarakapajegua (estandarte) imba’eteéva ha peteî kurusu ohenonde’áva ijeguata. Los “estacioneros” o “pasioneros” son agrupaciones preferentemente de hombres que van en procesión a la Iglesia o hasta el calvario, a entonar cantos sagrados relacionados a la Pasión y Muerte de Jesucristo. La caminata de los estacioneros es precedida por el estandarte del grupo y una cruz.
Ymaite guive niko ha’ekuéra omoirû pe Arapokôindy Marangatu (Semana Santa) pukukue javeve; upéicharô jepe, ojehechave chupekuéra pe arapo marangatu (jueves santo) guive, ojegueromandu’a jave Tupâope pe jepyhéi (lavatorio de los piés); ha upehague ko’ême, arapoteî marangatu (viernes santo) ha’ekuéra omoirû ipurahéi asy rupive Hesukirito ñemongurusu ha mano. Oî tupâo pa’i ndoipotihápe ha’ekuéra oî hyepýpe, upéicha jave ha’ekuéra opytánte Tupâo jerére; ha upéicha avei, oî pa’i ohenóiva chupekuéra omoirû haĝua upe mba’e guasuetépe. Iporâ ñamombe’u, pe arapoteî marangatu, pyhareve jave, ko’â kurusurape’anduhára ohoha hikuái umi tyvyty (cementerio) rupi opurahéi asývo umi omanova’ekuére. Tradicionalmente están presentes durante toda la Semana Santa; sin embargo, sus presencias son más notorias el jueves santo, durante la recordación del lavatorio de los pies; y al día siguiente, viernes santo acompañan con su canto doloroso la crucifixión y muerte de Jesucristo. En algunas iglesias, los sacerdotes nos les permiten el ingreso al templo, solamente se les permite permanecer en los alrededores de la iglesia; sin embargo, también existen sacerdotes que sí les permiten participar activamente de toda la ceremonia religiosa. Asimismo, el viernes santo en horas de la mañana, los Estacioneros o Pasioneros recorren los camposantos o cementarios, visitando tumbas y ofreciendo su canto a los fieles difuntos.
Umi kurusurape’anduhára peteî atypegua niko heta jey oñopehênguememe (parientes) ỹramo katu ojo’ogaykeregua (vecinos). Hetave oî ijapytepekuéra umi ikakuaapyréva; ha péicha avei, ja’ekuaa hesekuéra ndohopukuihague oñemoaradúvo mbo’ehaópe ha upehaguére oikuaáva umi purahéi asy ohenduhaguérente. Sa’i oî ijapytepekuéra omboguapyva’ekue kuatiáre umi purahei. Pe Arapokôindy Marangatu mboyve ha’ekuéra oñembyatýma ha ombosasko’íma ipuraheikuéra; upéicha avei ojapo hi’aĝui jave Kurusu Ára (Día de la Cruz), oĝuahêvo umi Omanóva Ára (Día de los Difuntos) térâ omanóvañembo’ehápe (novenarios). Umi ipurahéikuéra niko ityre’ỹ ha henyhê temimbyasýgui. Oî ojepurahéiva Guarani, jopara ha castellano-pe. Ambue mba’e tekotevêva jahechakuaa niko ko’â purahéipe ndojepuruiha mbaraka, mimby térâ ambue tembipuru. Ojepurahéinte. Los miembros de los distintos grupos de Estacioneros suelen parientes o vecinos de una misma comunidad. En su mayoría son adultos, con escasa formación académica y que conocen los cantos mayormente por transmisión oral; son muy contados los que tienen anotados los cantos en algún cuaderno. Ensayan varios días y horas antes de la Semana Santa y también hacen lo mismo para la festividad del Día de la Cruz, el Día de los Difuntos, o los novenarios. Los cantos son tristes y llenos de dolor. Los hay en Guarani, jopara y español. Otra característica significativa es que son cantos interpretados a capela, sin ningún instrumento: guitarra, flauta u otro implemento.
Ha’ékuéra omoheñói jave ijaty, ombohéra; upéikatu, oiporavo iguarakapajeguarâ ha oiporavo hikuái mba’eichagua aópa oipurúta. Hetave oî oipurúva kasô isa’y (color) hû, hovy térâ morotîva; ikamisa katu morotî ha ipyti’ápe, ikorasô ári, oreko peteî mba’ekuaaukaha (insignia) imba’ekuérava. Oî avei oipurúva ijati’ýre peteî aomo’âha (capa) hû, pytâhovy, hovy, sa’yju térâ apatî, peteî kurusu ra’ânga reheve. Avei, oipuru hikuái peteî akâo (gorra) oguerekóva peteî kurusu ra’ânga henondépe. Cuando forman el grupo le ponen un nombre, tienen estandarte y su uniforme, que se compone de la siguiente forma: pantalones negros, azules o blancos, camisas blancas, llevando sobre el pecho, del lado izquierdo la insignia del grupo. Sobre la espalda una capa corta de color negro, violeta, azul, amarillo o gris, con la imagen de una cruz. También suelen llevar un gorro blanco con una cruz adelante.
Oje’e avei ha’ekuéra oha’âha umi pakôi Hesukirito Remimbo’épe (12 Apóstoles de Jesucristo) ha ohapykuehoha umi parundy tenda (14 estaciones) Hesukirito ho’ahaguépe ogueraha javérô upe kurusu ijati’ýre. Upe ijeguatápe ojehero kurusu rape (vía crucis). Arapo marangatu pyhare jave ha’ekuéra ojapo itesapeharâ (faroles); ha upevarâ oipuru hikuái apepu pire, vakañandy ha inimbopo’í. Opurahéi asy rire, umi ogajára oaguyjeme’ê chupekuéra chipa ha kojói aku porâ reheve, ha oî avei ombohasáva chupekuéra guaripolami. Pe arapoteî marangatúpe, ha’ekuéra oguerahajepi ipópe umi mba’e ojepuruva’ekue Hesukirito ñemongurusu ha jejukápe, péicha: tapygua ha mbotaha (clavos y martíllo); ñuatî akangua’a (corona de espinas), aomo’âha pytâ, hu’y, yvyra puku ygaurâme (esponja) ijapýva; tesapeha, vosa orekóva 30 pirapire, jupiha, aopehê ape’atâva, yvyra’ija (cetro), ha mbohapy kurusu. Se dice que ellos representan a los doce apóstoles de Jesucristo; y simbólicamente recorren las 14 estaciones del vía crucis. A la noche del jueves santo preparan faroles o luminarias para alumbrar el camino y salen a visitar los ogares, nichos o los oratorios familiares. Al finalizar el canto, el dueño del calvario les regala chipa con cocido caliente o incluso caña. Suelen portar los elementos que fueron utilizados el Viernes de Dolores en la crucifixión y muerte como, por ejemplo, clavos y martillo, la corona de espinas, el manto rojo, lanza, una vara larga con esponja en la punta, el farol, la bolsa con 30 monedas, escalera, un paño de lienzo, el cetro y las tres cruces.
Ñane retâme, ko jepokuaa ou ñandéve Colonia guive. Hesuitakuéra oikuaaukava’ekue umi purahéi ñande ypykuérape ha upéi mbeguekatúpe iñambue ohóvo ha oĝuahê ñandéve pe ko’áĝa jaikuaaháicha. En nuestro país, esta tradición nos viene de la música creada y cantada por los Jesuitas durante la colonia y que, con el correr de los tiempos, se modificó hasta las formas actuales.
Ko’áĝa rupi ha ani haĝua ho’a tesaráipe ko ñande jepokuaa, kurusurape’anduhára ohekombo’e ita’ýra ha itajyrakuérape ikatuhaĝuáicha omoirû chupekuéra ijatykuérape ha peichahápe umi purahéi asy tahekove puku hikuái. A fin de preservar la tradición para que no desaparezcan, actualmente los estacioneros enseñan e incorporan a sus hijos en los grupos de manera a lograr que la tradición se mantenga viva.
Ja’eva’erâ avei ko’â kurusurape’anduhára aty ojuasávo tapére sapy’ánte oha’âha hikuái mávapa upe ikatupyry ha oikuaa hetavéva purahéi asy. Péicha jave, oñepyrû opurahéi peteîva aty ha upéi ombohovái chupe ambue ha péicha oho heseve ko’êmba meve. Ndaipóri ikane’ôva âicha jave. Vale la pena mencionar que muchas veces en los caminos se encuentran dos o más grupos de Estacioneros y se “retan” en una competencia de cantos de estacioneros, que puede durar horas y horas hasta el amanecer; o mejor, hasta acabar el repertorio y quedar un vencedor.
Ipahápe, ja’ekuaa ko’â kurusurape’anduhárape oñemomba’eguasuveha ko’áĝa rupi ko ñane retâme. Ko mba’e ikatu jahechakuaa ko Arapokôindy Marangatu ohasaramóvape, upevarâ ñamañánteva’erâ umi marandu myasâiha (medios de comunicación) jahecha haĝua mba’eichaitépa oñemoherakuâ porâ ha heta chupekuéra. Upéicha avei, ko jepokuaa (tradición) oguereko haity ijojaha’ỹva hérava Tañarandy, oîva San Ignacio, Misiones Tetâpehême (departamento); upépe 1992 guive, karai Koki Ruíz ojapójepi Arapokôindy Marangatu jave, peteî aty guasu neporâmbajepéva hérava Yvága Rape (Camino al Cielo) ha ijatyhápe umi kurusurape’anduhára ohua’îva upépe ñane retâ tuichakue javevégui. Por último, conviene destacar que en la actualidad se percibe un “renacer” de los Estacioneros en nuestro país. En esta última Semana Santa todos los medios de comunicación se hicieron eco de ello. Además, hoy esta tradición tiene un punto de convergencia extraordinario que es Tañarandy, comunidad ubicada en San Ignacio, Departamento de Misiones; donde -desde 1992- el artista Koki Ruíz realiza en la Semana Santa el imponente encuentro denominado “Yvága Rape” y donde se reunen cientos de grupos de Estacioneros de todo el Paraguay.

ooo000ooo

PURAHÉI ASY – CANTOS DE ESTACIONEROS
En Guarani
“Ñandejára reko’asy”
I
Nokañýiva gueteri
Ñandejára pypore
Itatýre ojehai
Kurusu rapykuere
II
Ñande Rúpe ojopy
Angaipára rapykuere
Yvyra ijuajupy
Kurusu pohyiete
III
Hetaitejey ho’a
Iguata omoñesû
Ha’eño omopu’â
Ñandejára ikurusu
IV
Isymi jojaha’ỹ
Imembýpe omoirû
Tuichaitéma tembiasy
Kurusu rehe ojuhu
V
Ñande Rúpe ojojái
Tekove vai etaite
Sirineo ndive ojovái
Kurusu ogueroguata
VI
Verónica oja
Ipoyvípe ojohéi
Ñandejárape hova
Kurusu guýpe hy’ái
VII
Hakuaitéva umi ñuatî
Isyva rehe okambu
Há ho’ópe oñapymi
Kurusu ndive oñandu
VIII
Há cerro-pe oĝuahê
Kane’ôgui opyta
Kurusu ogueruhague
Pe hete oryrýipa
(Pág. 355 – Dionisio González Torres, Folklore del Paraguay)

En Jopara
“Señor Mío Jesucristo”
I
Señor mío Jesucristo
Kóina ápe rojumi
Rojerure ne bendición
Roipota orerovasami
II
La Virgen de los Dolores
e-roga-mi orerehe
ne memby ha ikurusúpe
ore-salvá-mi haĝua
III
Señor San Juan Evangelista
e-roga-mi orerehe
Ñandejára ha Tupâsýme
Ore-salva-mi haĝua
IV
Los mundanos pecadores
Ne rendápe rojumi
Salvación rojerure
Ndékena ore-perdona-mi
V
Viernes Santo ka’arúpe
La Virgen anga ikangy
Ohechárô kurusúre
Omano’anga imemby
(Pág. 351 – Folklore del Paraguay – Dionisio González Torres)

En Castellano
“Que triste es el Viernes Santo”
I
Qué triste el Viernes Santo,
para todo el buen cristiano
a ver Jesús nuestro Padre,
clavado de pies y manos.
II
Jesús que todo lo puedes,
Jesús que eres nuestro Padre,
no nos abandones nunca,
con tu santísima madre.
III
Señor nuestro protector,
en la tierra y en el cielo,
y en la hora más triste,
embalsamo del consuelo.
IV
Comprendo mi Dios amado,
que por mi estás sufriendo,
y por mi grande culpa,
Jesús está muriendo.
V
Me arrodillo frente a tu imagen,
te lo pedimos perdón.
Perdóname Jesús mío,
y dame tu bendición.
(Versión cantada por Don Herminio Paniagua, de Aguaity (Esusebio Ayala) – 1990)

ooo000ooo

Rehendusérô pe PURAHÉI ASY, ehesakutu ko’ápe (Para escuchar el Canto de los Estacioneros, hacer CLIC aquí): http://www.youtube.com/watch?v=biT_rImtZqg&feature=player_embedded

Rehendusérô ARAPOKÔINDY MARANGATU TAÑARANDÝpe, ehesakutu ko’ápe (Para escuchar SEMANA SANTA EN TAÑARANDY, hacer CLIC aquí): http://www.youtube.com/watch?v=wdYjBcf3tog

ooo000ooo

ARAPOKÔINDY MARANGATU
Ohai Terecio Silva Barrios

Mitânguéra oha’ârôvéva arýpe
Arapokôindy marangatu
Oikohápe mandu’a ko tekovépe
Kirito kurusúre ñemano

Oĝuahê guive ary pyahu
Tavayguakuéra oñembosako’i
Aramirô, avati, kesu
Chiparâ oîmbavoi

Kure, ryguasu, ovecha
So’o ka’êrâ oñemongakuaa
Chiparâ ryguasurupi’a
Ajakápe oñeñongatuva’erâ

Ararundy pyhareve
Tatakua ojejatapy
Avakuéra ombojere
Chiparâ jehe’apy

Arapo ko’ê guive
So’o ka’êrâ ñemoinge
Upe árape oikóre
Karuguasu oñondive

Arapoteî oĝuahêvo
Ndojejapói mba’eve
Kojóire chipa año
Okaru opavave
Che jarýi he’imiva’erâ
Arete guasu añeteha
Guyrakuéra opu’â’ŷva
Nombojeréi hupi’a

Pyharévo oñehendu
Avakuéra opurahéi
Mba’embyasy oñeñandu
Ipohýire purahéi.

domingo, 1 de abril de 2012

KO ÁRAPE OÑEPYRÛ ARAPOKÔINDY MARANGATU - HOY EMPIEZA LA SEMANA SANTA



ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
Maitei opavavépe
David Galeano Olivera

KO ÁRAPE OÑEPYRÛ ARAPOKÔINDY MARANGATU – HOY EMPIEZA LA SEMANA SANTA
Ohai: Alberta Margarita Leiva Villaverde (01-04-2012)
Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/ko-rape-o-epyr-arapok-indy-marangatu-hoy-empieza-la-semana-santa
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/ko-arape-onepyru-arapokoindy-marangatu-hoy-empieza-la-semana-santa/

Oñepyrû arakuéra marangatu, arakuéra tuichavéva,
Tupâ ra’y (Ñandejára ra’y)
Ome’éhague iporâitevéva mborayhuchaukaha
Ñahendumíkena peteîteî umi iñe’ê
jajesarekomi opa mba’e ojapóva’ekue rehe
Umívako ha’e mba’e imarangatuvéva oikova’ekue yvy ape ári
Ñe’ê ha apopykue techapyrâva ikatu’ŷtava
Araka’eve oiko térâ ojehupytyjey.
 mba’e rupi opa aravo, arakuéra marangatupeguáva,
ndohupytyichéne ñaikûmbypa haĝua ko tembiasakue marangatu,
Mborayhu rembiasakue marangatu ijojaha’ŷvéva ojekuaaukáva’ekue.
Jahechániko Tupâ mborayhu oñemokangy
omongakuaa ha oñemomarangatu haĝua tapichakuérape;
peteî Tupâ oñemomichîetéva
oñemoî haĝua tapichakuéra rendápe, omopu’âvo chupekuéra yvatete;
peteî Tupâ oñemoîva poguýpeguavaramo,
ombojepyhéi haĝua tapichakuérape
peteî Tupâ ojechaukáva hi’upýramo
ombogue haĝua tapichakuéragui vare’a;
peteî Tupâ ojechaukáva mbujape marangatúramo
ipu’aka haĝua tapichakuéra rembiapo vaikue rehe;
peteî Tupâ hembiasa asýva omanoite pevéramo
omoingove haĝua tapichakuérape
peteî Tupâ oguejyva’ekue tatakuápe
Oguenohê haĝua tapichakuéra pytûmbygui
Araka’evéko ndojehecháiva’ekue yvy ape ári peteí mborayhu potî imarangatuetéva,
Jahecháta avei mba’éichapa tekove ru’â
oñembotavy ha oñemboykeva’ekue
imborayhu ipokatuvégui tekove ru’âgui,
Ha ñanembojopói tekove hu’â’ŷva resapégui.
Péicha ñanehekombo’e teko tenonde rape
ha’eha tapykue jeiko,
tekove rape ohasaha tekove ru’â rupi jehasa rupi,
Tesape rape ohasaha kurusu rupi,
Jaikomína teko marangatu poguýpe ko arapokôindy,
ikatuhaĝuáicha jaike mborayhu pypukuve raitýpe,
mborayhu pypukuve ohasáva teko asyete raity rupi.
Ha’e niko ára marangatuete,
Oñeha’ârô rupi Tupâre jeroviápe, ojeiko asýrô jepe
Ha’e niko arapokôindy oha’arôva ñandehegui
Ha’e niko arapokôindy ñañemboja haĝua mayma omomba’eguasúva hekove rupi â mba’e hesakâmba’ŷva
ñañeha’âva’erâ jahechakuaa Tupâ reko asy
mayma heko asýva, ha mayma ojeguereko asýva rupi
ñañeha’áva’erâ jahechakuaa Tupâ marangatu
tapicha oporopytyvôva ha oporomosâsóvape
ñañeha’âva’erâ jahechakuaa Tupâ hekove pyahúva reko
Tapicha oñeha’áva ha oha’âróva rupi.
Jaikovékena arapokôindy marangatu ñembo’e ha ñopytyvô rupi
Ñamomba’eguasúkena teko marangatu rupi opa mba’eguasu hesakâmba’ŷva ha ñañemoaĝui tekoguapy rehe.
Jahupimíkena Tupâ ra’y rape teko asykue,
mayma tapicha mboriahu rembiasa rupi
ñanerasêkena ñande rapichakuéra reko asy ha reko ru’â ñeĝuahê rehe
Umi mba’épe oî gueteri Tupâ ra’y arapokôindy marangatu
Jaikuaápiko mávapa arapokôindy marangatu iporâvéva?
Ndaha’éi arapokôindy Roma, Sevilla térâ ñande tavapeguáva
Ha’e pe arapokôindy omombyky ha ombovevuivéva teko asy rape,
pe arapokôindy omombykýva teko asy rape
peteí tukumbo, térâ peteî ñuatî taperegua jehekýi
peteî aravo, peteî mba’e hasýva térâ jeguereko asy
ñamopokâve mba’e vaípe je’a, tesay, teko aña ha tekojoja’ŷ
Ñamopokâvékena ñembyahýi ha tesarái.
Ñañeha’âkena ñamombykyve ára ha ára teko asy.
oĝuahê pya’eve ha ipukuve haĝua ára tekove pyahu marangatu heñói ha okakuaaha…

sábado, 31 de marzo de 2012

IDIOMA GUARANI EN CÓRDOBA, SÂO PAULO Y FOZ DE YGUASU



REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

IDIOMA GUARANI EN CÓRDOBA, SÂO PAULO Y FOZ DE YGUASU
Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/idioma-guarani-en-c-rdoba-s-o-paulo-y-foz-de-yguasu
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/idioma-guarani-en-cordoba-sao-paulo-y-foz-de-yguasu/

El viernes 30 de marzo culminó el CURSO INTERUNIVERSITARIO: LENGUA Y CULTURA GUARANI, organizado por la UNIVERSIDAD NACIONAL DE CÓRDOBA (REPÚBLICA ARGENTINA). Las clases se extendieron del 26 al 30 de marzo de 2012 y estuvieron a cargo de la MG. NERY FÁTIMA BENÍTEZ RAMÍREZ y la LIC. GLADYS SUNILDA TORRES AQUINO y se realizaron en el Centro de Estudios Avanzados (Av. Vélez Sarsfield 153), de dicha Universidad.
Upépe Mb. Nery Fátima ha Gladys Sunilda omyesakâkuri Guarani reko ha ñe’ê ha hemimbo’éramo katu oî hikuái mbo’ehára ha temimbo’e oñemoarandúva upe mbo’ehaovusúpe. Mokôive mbo’ehára ohova’ekue ñane retâgui oho hikuái Universidad Autónoma de Asunción (http://www.uaa.edu.py/) rérape. Iporâ avei ñanemandu’a Mb. Nery Fátima Benítez ha’eha ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANImegua ha oisâmbyhyha mbo’esyrykuéra ojejapóva Táva Yvyku’i ha Mbujapeýpe.

Ver la convocatoria al Curso Interuniversitario: Lengua y Cultura Guarani, en (http://www.unc.edu.ar/internacionales/gestion/pri/destacados/2012/curso-interuniversitario-lengua-y-cultura-guarani/curso-interuniversitario-lengua-y-cultura-guarani) y en (http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2012/marzo/por-primera-vez-la-unc-dictara-un-curso-de-lengua-y-cultura-guarani).

ooo000ooo

Por otra parte, el viernes 30 de marzo pasado se dio inicio a un NUEVO CURSO DE IDIOMA GUARANI EN LA UNIVERSIDAD DE SÂO PAULO, Brasil. El mismo se extenderá hasta el 6 de julio de 2012. Las clases se realizan en el Prédio de Letras de la Universidad de Sâo Paulo (Av. Prof. Luciano Gualberto, 403 - sala 206 - Butantã – SP), los días viernes de 12 a 14 horas; y están a cargo de la paraguaya AIZZA ABDALA, residente en la ciudad de São Paulo, Profesora de Guarani formada en el Paraguay. Ella se propuso continuar el trabajo voluntario comenzado el año pasado por el Mb. Mario Ramâo Villialva Filho.
Una parte de la convocatoria hecha por la USP señala: “Certificado/Critério de Aprovação: Para fazer jus ao certificado de extensão o aluno precisa ter o mínimo de 85% de presença. Os aprovados receberão certificado pelo ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI DO PARAGUAI”.
Péicha upe mbo’ehaovusúpe oñembojoapy ko tembiapo guasuete ojejapóva oñemyasâive haĝua ñane Avañe’ê. Ko mbo’esyry ha’ehína mbohapyháma ha ohechauka opavavépe oîha heta tapicha oikuaaséva Guarani ñe’ê. Iporâ avei ja’e upépe oñembojáva ha’eha tapicha ikatupyrypyrémava ñe’ê, ñe’êporâhaipyre térâ ambue mba’épe.

Ver más en:
1.- Convocatoria al Curso de Guarani en la Universidad de Sâo Paulo (http://sce.fflch.usp.br/node/786)
2.- Otro logro histórico: la Universidad de Sâo Paulo iniciará un curso de Lengua Guarani (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/otro-logro-historico-la)
3.- Existoso Curso de Guarani en la Universidad de Sâo Paulo (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/exitoso-curso-de-guarani-en-la)
4.- Otro curso de Lengua Guarani en la Universidad de Sâo Paulo (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/otro-curso-de-lengua-guarani)
5.- La lengua Guarani en Sâo Paulo (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/la-lengua-guarani-en-s-o-paulo-brasil)
6.- Estudiantes de Guarani de la Universidad de Sâo Paulo visitan el ATENEO (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/estudiantes-de-guarani-de-la-universidad-de-s-o-paulo-visitan-el)
7.- Cultura Guarani en la Universidad de Sâo Paulo (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/cultura-guarani-en-la-universidad-de-s-o-paulo)

ooo000ooo

En tanto que, los días 11 y 16 de abril de 2012, la UNIVERSIDAD FEDERAL DE INTEGRACIÓN LATINOAMERICANA (UNILA), con sede en la Ciudad de Foz de Yguasu (Estado de Parana, Brasil), iniciará el CURSO DE IDIOMA GUARANI en los niveles básico e intermedio. Los interesados pueden obtener más informaciones escribiendo al correo electrónico: cursodeguarani@hotmail.com o visitando el sitio de la Unila (http://www.unila.edu.br/es/taxonomy/term/218).
Umi ombo’étava apytépe oî ñane irû Mb. Mario Ramâo Villialva Filho (http://mariocomunica.wordpress.com/). Jaikuaaháicha ha’e omoñepyrû Guarani ñembo’e USP-pe ha péina ko’áĝa ova Foz de Yguasúpe ombo’e haĝua ñane Avañe’ê upepeháma. Iporâ avei ja’e Núcleo Cultural Guarani, kuñakarai Nancy Areco rupive, tuicha avei oipytyvôha ko’â mba’e ojehupyty haĝua Brasil retâme. Ijykerekuéra oî avei ñane irû katupyry, Ava Guarani, mbo’ehára Antonio Cabrera.

Ver más en:
1.- Alumnos de la Unila (Brasil) estudiarán Guarani (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/alumnos-de-la-unila-estudiar-n-guarani)
2.- Diario Vanguardia (http://diariovanguardia.com.py/component/content/article/111-ultimo-momento/27963-unila-abre-inscripciones-gratuitas-para-o-curso-de-idioma-guarani.html)

Maitei horyvéva opavavépe

David Galeano Olivera
(ATENEO Motenondehára)
ateneoguarani@tigo.com.py
davidgaleanoolivera@gmail.com

miércoles, 28 de marzo de 2012

FOTÓGRAFO COLABORADOR DEL NEW YORK TIMES, EN EL ATENEO



REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

NOAH FRIEDMAN, FOTÓGRAFO COLABORADOR DEL NEW YORK TIMES; EN EL ATENEO
Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/fot-grafo-colaborador-del-new-york-times-en-el-ateneo
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/fotografo-colaborador-del-new-york-times-en-el-ateneo/

El viernes 2 de marzo de 2012, a 11:00 horas, el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI recibió la visita del Sr. Noah Friedman Rudovsky (http://pulitzercenter.org/people/noah-friedman-rudovsky), fotógrafo norteamericano, independiente, colaborador del New York Times. El Sr. Friedman reside desde hace varios años en la Ciudad de La Paz (Bolivia) y visitó el Paraguay acompañando al Periodista Simón Romero (http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/r/simon_romero/index.html), corresponsal del New York Times para esta parte de América. El Sr. Friedman fue recibido por David Galeano Olivera y la Dra. Zulma Beatriz Tinidad Zarza, Director General y Vicedirectora respectivamente del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI; quienes le brindaron diversas informaciones relativas al Guarani, al ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, a la Educación Bilingüe y a la situación de las comunidades Indígenas del Paraguay.
Karai Noah Friedman Rudovsky oúkuri ñane retâme oipytyvôvo karai Simón Romero-pe, ojapóva peteî jehai kuatiahaipyre New York Times-pe ĝuarâ, omombe’uhápe mba’eichaitépa oî Guarani ñe’ê ñande apytépe. Upevarâ ha’ekuéra oĝuahêkuri heta hendápe oikuaa porâ, ohendu ha ohecha haĝua mba’eichaitépa ojepuru ñane Avañe’ê taha’e ha’ehápe. Karai Friedman onohêkuri heta ta’ânga karai Romero oipurútava ijehaípe. Avei ohókuri oñandúvo ñande ypykuérape, oîva RI 14-pe ha upépe onohê avei heta ta’ânga chupekuéra ha ikatútava ojepuru upéi ambue jehaípe.
Cabe destacar que el resultado de la visita de ambos al Paraguay, particularmente de Romero, es la publicación aparecida días después en el New York Times con el título In Paraguay, Indigenous lenguaje with unique staying power (http://www.nytimes.com/2012/03/12/world/americas/in-paraguay-indigenous-language-with-unique-staying-power.html?pagewanted=all). Ver traducción en (http://www.proz.com/translation-news/?p=45112)
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI rérape rome’ê ore aguyje ha ore jehechakuaa Karai Noah Friedman-pe oĝuahêre Guarani Rógape ha Karai Simon Romero-pe omoherakuâre ñane Avañe’ê ko yvy ape ári ijehai rupive.
Maitei horyvéva opavavépe

David Galeano Olivera,
ATENEO Motenondehára
davidgaleanoolivera@gmail.com
www.ateneoguarani.edu.py

martes, 27 de marzo de 2012

REPERCUSIONES DEL APOYO DEL ATENEO A LA LENGUA ASTURIANA



ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
Maitei horyvéva opavavépe
David Galeano Olivera

REPERCUSIONES DEL APOYO DEL ATENEO A LA LENGUA ASTURIANA
Leer (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/repercusiones-del-apoyo-del-ateneo-a-la-lengua-asturiana
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/repercusiones-del-apoyo-del-ateneo-a-la-lengua-asturiana/

EL ATENEO DE LA LENGUA GUARANI EXPRESA SU APOYO A LA DEFENSA DE LA “LLINGUA” ASTURIANA
Leer original (hacer clic) en EUROPA PRESS: http://www.europapress.es/asturias/noticia-ateneo-lengua-guarani-expresa-apoyo-defensa-llingua-asturiana-20120327093257.html

OVIEDO, 27 Mar. (EUROPA PRESS) -
El ATENEO DE LA CULTURA Y LA LENGUA GUARANI ha enviado una comunicación oficial a la organización Iniciativa pol Asturianu, en la que afirma a través de su director general, David Galeano Olivera, que la institución paraguaya "quiere expresar su incondicional y permanente apoyo y solidaridad en la campaña de defensa de la lengua asturiana" que está desarrollando este colectivo.
Así lo ha señalado esta organización en una nota de prensa en la que señala que el ATENEO afirma en su carta a la asociación que entiende que el asturiano es una "valiosa, genuina e histórica manifestación de la cultura" de Asturias y que sus hablantes, responsables de su mantenimiento y transmisión, "tienen todo el derecho del mundo -como derecho humano y lingüístico- de expresarse en su lengua materna", ya que esta lengua resume la "historia y manera de ser de la gente asturiana".
El ATENEO, además, quiso dejar claro en su carta a Iniciativa pol Asturianu que, tras hacer un seguimiento de su actividad online y de informarse de la situación de la lengua, la resolución de sumarse a esta "gran cruzada" fue "unánime" por parte de la institución.
Desde Iniciativa pol Asturianu, han mostrado su "más profundo respeto y admiración hacia esta entidad, que defiende y promueve la cultura y la lengua guaraní, hablada por un 90% la población de Paraguay, además de ser hablada también en Brasil, Bolivia y Argentina. Desde esta organización hacen pública su "más profunda simpatía hacia esta lengua y cultura, símbolo de un país tan próximo al nuestro por razones históricas y sociales, ya que, al igual que sucede con el asturiano, no deja de ser patrimonio de todos y todas, y nuestra es la responsabilidad de no dejarla desaparecer".
El ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI es una entidad autónoma con carácter científico-cultural y que fue creada como una institución de educación superior, con rango universitario, para "cultivar y difundir la Lengua y Cultura Guaraní".

ooo000ooo

L’ATENÉU DE LA LLINGUA GUARANI ESPRESA’L SI APOYU A LA DEFENSA DE LA LLINGUA ASTURIANA
Leer original (hacer clic) en LA VOZ DE ASTURIAS: http://www.lavozdeasturias.es/culturas/Lateneu-Llingua-Guarani-espresal-asturiana_0_671333009.html

A TRAVÉS DE INICIATIVA POL ASTURIANU. Asina lo señaló esta organización nuna nota prensa na que señala que L"ATENÉU afirma na so carta a l"asociación qu"entiende que l"asturianu ye una "valiosísima, xenuina y histórica manifestación de la cultura" d"Asturies, y que los sos falantes, responsables del so caltenimientu y tresmisión, "tienen tol derechu del mundu -como derechu humanu y llingüísticu- d"espresase na so llingua materna", dao qu"esta llingua resume la historia y "manera de ser de la xente asturiana".
L"ATENÉU DE LA CULTURA Y LA LLINGUA GUARANI envió una comunicación oficial a la organización Iniciativa pol Asturianu, na qu"afirma al traviés del so director xeneral, David Galeano Olivera, que la institución paraguaya "quier espresar el so incondicional y permanente apoyu y solidaridá na campaña de defensa de la llingua asturiana" que ta desarrollando esti colectivu.
Asina lo señaló esta organización nuna nota prensa na que señala que L"ATENÉU afirma na so carta a l"asociación qu"entiende que l"asturianu ye una "valiosísima, xenuina y histórica manifestación de la cultura" d"Asturies, y que los sos falantes, responsables del so caltenimientu y tresmisión, "tienen tol derechu del mundu -como derechu humanu y llingüísticu- d"espresase na so llingua materna", dao qu"esta llingua resume la historia y "manera de ser de la xente asturiana".
L"ATENÉU, amás, quiso dexar claro na so carta a Iniciativa pol Asturianu que, en faciendo un siguimientu de la so actividá "online" y d"informase de la situación de la llingua, el resolución de sumase a esta "gran cruciada" foi "unánime" per parte de la institución.
Dende Iniciativa pol Asturianu, mostraron la so "más fonda respetu y almiración hacia esta entidá, que defende y promueve la cultura y la llingua guaraní, falada por un 90% de la población de Paraguai, amás de falase tamién en Brasil, Bolivia y Arxentina. Dende esta organización faen pública la so "más fonda simpatía hacia esta llingua y cultura, símbolu d"un país tan próximu al nuesu por razones históriques y sociales, dao que, igual que pasa col asturianu, nun dexa de ser patrimoniu de toos y toes, y nuesa ye la responsabilidá de nun dexala desapaecer".
L"ATENÉU DE LLINGUA Y CULTURA GUARANI ye una entidá autónoma con calter científicu-cultural y que foi creada como una institución d"educación superior, con rangu universitariu, pa "cultivar y publicar la Llingua y Cultura Guaraní".

ooo000ooo

MÁS REPERCUSIONES

1.- En INICIATIVA POL ASTURIANU (http://iniciativapolasturianu.org/web/web/index.php/noticies/l-ateneo-de-cultura-y-lengua-guarani-solidarizase-col-asturianu)
2.- En INFO ASTURIES (http://infoasturies.net/index.php?option=com_content&view=article&id=10472:lateneu-de-cultura-y-llingua-guarani-amoso-la-so-solidarida-pa-col-asturianu&catid=35:llingua&Itemid=56)
3.- En EUROPA PRESS.ES (http://www.europapress.es/asturianu/noticia-lateneu-llingua-guarani-espresal-so-apoyu-defensa-llingua-asturiana-20120327093723.html)
4.- En FALAR Y LLEER (http://falarylleer.blogspot.com/2012/03/solidarida-de-paraguai-cola-llingua.html)
5.- En FRAYANDO CADENES (http://frayandocadenes.blogspot.com/2012/03/lateneo-de-lengua-y-cultura-guarani.html)
6.- En LA INFORMACION.COM (http://noticias.lainformacion.com/arte-cultura-y-espectaculos/l-ateneu-de-la-llingua-guarani-espresa-l-so-apoyu-a-la-defensa-de-la-llingua-asturiana_h8HArJ8ipNfbCibpDFXLK/)
7.- En ASTUR NEWS (http://www.asturnews.com/index2008.php?idn=11997)

ooo000ooo

Leer EL ATENEO APOYA A LA LENGUA ASTURIANA en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/el-ateneo-apoya-a-la-lengua-asturiana)

CULTURA GUARANI EN LA UNIVERSIDAD DE SÂO PAULO



ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
Maitei horyvéva opavavépe
David Galeano Olivera

A PRESERVAÇÃO DA CULTURA GUARANI: UM ESTUDO DE CASO ENTRE PARAGUAI E O PROJETO CECI
Leer (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/cultura-guarani-en-la-universidad-de-s-o-paulo
Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/cultura-guarani-en-la-universidad-de-sao-paulo/
Publicado por GACTEP (http://www.gactep.com.ar/), el 7 de enero de 2012

Universidade de São Paulo
Escola de Artes, Ciências e Humanidades
Resolução de Problemas

Discentes:
Angélica Martins Espinosa – N.º USP: 5871912
Carolina Pereira da Cunha – N.º USP: 5878259
Kassia Beatriz Bobadilla – N.º USP: 5872281
Verônica Bertolucci Stocovick – N.º USP: 5878109
Vinícius Bernardo Brumati – N.º USP: 5875704

Docente:
Prof. Dr. José de Jésus Pérez-Alcázar

1. RESUMO
Nosso trabalho compreende em sua estrutura a preservação dos costumes e tradições guaranis destacando a manutenção do idioma na área educacional em meio ao fenômeno da globalização, acreditando na existência de formas mais eficazes para promover a conservação das raízes. Mostrando também que alfabetizando o povo indígena, há um decréscimo no índice de analfabetismo, uma melhora no desempenho escolar e o fator mais importante: trazemos os valores restritos presentes apenas na língua guarani para a nossa língua, para a nossa realidade. O que torna a relação índio e não-índio muito mais fácil. Pois em meio a conjuntura mundial atual, essa relação é necessária para que a cultura primeira do guarani não se perca no tempo.
Através da observação de projetos que implementam a cultura à educação, podemos perceber que a alfabetização do povo indígena é uma forma capacitada de promover a educação e também fortalecer a cultura. Realizando um estudo de caso entre realidades diferentes, porém com a temática Guarani como foco central, observa-se com base em indicadores sócio-econômicos que um ensino bilíngüe, pode ser uma saída para driblar o analfabetismo.
Com base em uma avaliação entre dois projetos existentes: CECI e ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI, que pertecem respectivamente ao Brasil e Paraguai, foi observada a possibilidade de implementar a experiência, com êxito, do Paraguai no sistema brasileiro de educação indígena, mais especificamente no CECI. Nos aspectos de promover um ensino bilingue que será útil para a valorização cultural e assim expandí-la no mundo globalizado.
Não deixaram de ser abordados os problemas da conjuntura que o Guarani encontra para sobreviver no Brasil, como a delimitação de fronteiras indígenas, as condições financeiras que são fornecidas ao projeto de educação indígena. Outro fator bastante importante para a preservação do Guarani é o fim dos preconceitos com as tradições indígenas, que muitas vezes são consideradas “selvagens” para os não-índios, pois na realização das pesquisas todos que defendem a temática guarani, apresentaram como principal obstáculo a difusão e valorização dessa cultura, considerada nativa do Mercosul, pela própria sociedade.
Como conclusão de nossas observações, tomamos estas palavras do ancião Wabuá Xavante como nossas: "Ninguém respeita aquilo que não conhece. Precisamos mostrar quem somos, a força, a beleza, a riqueza da nossa cultura. Só assim vão entender e admirar o que temos." O Brasil pode não chegar a promover uma reforma educativa na mesma amplitude da reforma promovida pelo Paraguai, mas pode estender uma mudança de ensino na educação indígena. Portanto, por que alfabetizar os indígenas? Por necessidade, para defender e para difundir! Aquilo que todos sabem que existe, mas que muitas vezes menosprezam em ver.

2. ÍNDICE
1. Resumo 02
2. Índice 04
3. Introdução 05
3.1 Justificativa 06
3.2 Objetivo 06
3.3 Metodologia 07
4. Capítulos 09
4.1 Indicadores 09
4.1.1 Estudantes Guaranis na Região Sudeste 09
4.1.2 Alfabetização Indígena no Brasil 09
4.1.3 Alfabetização no Brasil 10
4.1.4 Alfabetização no Paraguai 11
4.2 Referências Constitucionais 11
4.3 Projeto CECI 14
4.4 O Paraguai e a Reforma Educativa 17
4.5 O ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI 18
4.6 Educação Indígena 20
5 Conclusão 21
6 Referências Bibliográficas 23
7 Anexos 25
7.1 Entrevista com David Galeano Olivera 25
7.2 El Bilingüismo En La Educación 28
7.3 El Guarani, hoy 30

3. INTRODUÇÃO
Durante muito tempo os índios foram considerados como se fossem todos iguais. Hoje sabemos que os indígenas brasileiros não formam um grupo homogêneo. Assim como a língua, também os costumes, as crenças, as formas de organização familiar e social, as técnicas artesanais, a cultura, enfim, variam muito de um grupo para outro.
Como povo possuidor de cultura milenar, os Guaranis fundamentam sua caracterização nas mais antigas tradições. Visto que sofrem com o massacre de sua cultura, os índios têm grande dificuldade de manter suas tradições, devido a influência do entorno. Além de se encontrarem fora da globalização econômica, os índios enfrentam condições precárias de moradia, alimentação e saúde, ou seja, condições necessárias a sua sobrevivência e enfrentado, portanto, a dificuldade de preservação de seu espaço e de suas fronteiras.
O Guarani fixado em 2 de agosto de 1995 como idioma histórico do Mercosul, debe ter suas raízes preservadas e, em meio ao fenômeno da globalização, chega a sofrer fortes influências externas, o que coloca em risco a natividade indígena.
No início, nosso trabalho compreendeu um conhecimento do grupo sobre a temática Guarani, pode-se dizer que foi um auto-conhecimento bastante enriquecedor, pois as origens das raízes brasileiras remete-se a herança indígena. E por que não dizer que o Guarani é uma das principais origens?
Anteriormente, no nosso projeto, possuíamos uma idéia um tanto quanto utópica, uma vez que esperávamos implementar a temática Guarani no sistema educacional brasileiro. A partir de então, após aprofundamento de nossas pesquisas verificamos uma abstração nas nossas antigas idéias, que foram redirecionadas para a implementação da temática indígena para o sistema educacional indígena.
Baseando-se em países marcados pela presença Guarani em sua história e cultura, como Brasil e Paraguai, que diferem na valorização dessa cultura; no Paraguai a presença da tradição Guarani e sua língua está fortemente empregada no setor educacional, seja por parte do interesse da população ou não. Já no Brasil essa cultura é pouco valorizada e para sobreviver depende de muito esforço por parte dos descendentes Guaranis.
A partir dessa comparação nos motivamos a realizar um estudo de caso entre o projeto CECI (Centro de Educação e Cultura Indígena), no Brasil, e o projeto ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI, no Paraguai, que compreendem na implementação da cultura nativa Guarani nas instituições educacionais, cada qual a sua maneira.
Assim, com experiências como as existentes no Paraguai, espera-se que haja uma conservação da língua e cultura Guarani, ou até apenas a preservação de alguns costumes, introduzindo essa valorização nas escolas e instituições de ensino indígena.

3.1 JUSTIFICATIVA
Apoiando-se na observação dos projetos que pregam a proteção da cultura, devese realizar uma análise da dificuldade que pequenas comunidades locais indígenas enfrentam para a preservação de costumes.
É bastante enriquecedor observar o modo pelo qual estes projetos utilizam-se para assimilar e “jogar fora” o que não lhes interessa da globalização e assim continuarem fixos na idéia da valorização de suas culturas que atingem mínimas parcelas da população, se comparada às culturas de massa vindas de países europeus e dos EUA.
Sendo importante que o setor educacional indígena proporcione em suas atividades e grades curriculares a difusão da cultura, do costume e da língua do povo nativo Guarani como forma de defesa às influências externas.

3.2 OBJETIVO
Historicamente, as relações dos povos indígenas da América Latina com as sociedades envolventes em geral têm provocado a degradação social das comunidades e a degradação dos recursos naturais das reservas indígenas.
Por isso, tais povos vivem com bravura estes novos tempos de muitos desafíos onde precisam se adaptar à nova realidade, ao mesmo tempo, que precisam preservar a tradição para se manter fortalecido como povo indígena.
A partir de tais fatos, nos motivamos a ter como objetivo desenvolver, no ámbito escolar indígena, ações que promovam a preservação de suas culturas, seus usos e costumes, visando fortalecer o conhecimento tradicional. Pretendemos, portanto, que a comunidade do projeto CECI receba, além do acesso ao conhecimento básico educacional, a metodologia aplicada no sistema educacional paraguaio de difusão do ensino Guarani, e receber assistência social para tornar suas tradições e hábitos fortalecidos.
Ou seja, observar a educação nesse estudo de caso e tudo que está englobado, comunidade, faixa etária, indicadores sócio-econômicos e metodologia de ensino para verificar se há possibilidade de que, o que houve no Paraguai, possa ser implementado na educação indígena, mais especificamente no CECI. Assim, o programa envolveria um sistema de alfabetização indígena com um ensino diferenciado bilíngüe.

3.3 METODOLOGIA
- Pesquisa de campo no projeto CECI e na aldeia indígena localizada no Jaraguá com
questionário de perguntas sobre o empreendimento do projeto e seu funcionamento;
- Conhecimento da cultura e língua guarani através de filmografias brasileiras e algumas estrangeiras;
- Observação (sem qualquer intervenção) nos hábitos da aldeia, para a verificação de como seria a vivência dos índios nessa aldeia;
- Pesquisas e leituras bibliográficas que abordam a cultura guarani e o massacre das culturas locais em conseqüência da globalização;
- Entrevista com David Galeano Olivera, diretor geral do ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI, com o intuito de discutir sobre a necessidade ou até a importância do guarani no Sistema Educacional no Paraguai e possivelmente no Brasil, além dos países presentes no Mercosul;
- Estudo da avaliação de indicadores sócio-econômicos já existentes, que relacionam dados anteriores a implementação do guarani no ensino, e dados posteriores a implementação;
- Comparação de ações paraguaias e brasileiras em relação à cultura nativa.

4. CAPÍTULOS
4.1 INDICADORES
4.1.1 ESTUDANTES GUARANIS NA REGIÃO SUDESTE
Região Estados Número de estudantes
Porcentagem
Brasil
Espírito Santo 587 0,36%
Minas Gerais 3.003 1,83%
Rio de Janeiro 209 0,13%
São Paulo 974 0,59%
Sudeste
Total Sudeste 4.773 2,91%
(fonte: IBGE)
Neste tabela pode-se observar a distribuição de estudantes Guaranis pela Região Sudeste, onde fica claramente evidenciado uma grande maioria no estado de Minas Gerais, porém o estado de São Paulo vem logo em seguida com cerca mil estudantes indígenas. A Região Sudeste apresenta a menor concentração de estudantes indígenas de todo o país, mas esse fato se explica devido a população indígena predominar em regiões como Norte e Nordeste, que portanto, apresentam as maiores populações estudantis indígenas, cerca de 75% do total do país.

4.1.2 ALFABETIZAÇÃO INDÍGENA DO BRASIL
Modalidades / níveis de ensino Número de estudantes
Educação Infantil 18.583
Séries iniciais do Ensino Fundamental 104.573
Quatro últimas séries do Ensino Fundamental 24.251
Ensino Médio 4.749
Educação de Jovens e Adultos 11.862
Total 164.018
(fonte: IBGE)
Dados pesquisados demonstraram que a educação indígena no Brasil responde
por cerca de 2.300 escolas, 164 mil alunos e 3.059 professores indígenas, além de outros 939 professores não-índios.
Através da tabela pode-se verificar um relevante fator que indica que a grande
maioria de estudantes indígenas pertencem às séries iniciais do Ensino Fundamental.
Conseqüentemente, é aceitável dizer que a criação da educação baseada na linguagem indígena incentivou a comunidade a participar ativamente das modalidades de ensino, principalmente da fase inicial do Ensino Fundamental.

4.1.3 ALFABETIZAÇÃO NO BRASIL
Taxa de alfabetização de pessoas de 15 anos ou mais de idade no Brasil ( % )
1970 66,4
1980 74,5
1991 79,9
2000 86,4
(fonte: IBGE)
Observa-se que em 30 anos houve um crescimento de cerca de 20% no nível de
pessoas acima de 15 anos alfabetizadas no Brasil.
Taxa de alfabetização de pessoas de 15 anos ou mais de idade no Brasil ( % )
Censo de 1991 Censo de 2000
População Indígena 49,2 73,9
População Total 79,9 86,4
(fonte: IBGE)

Em apenas 10 anos a população indígena atingiu um alto nível de crescimento de alfabetização em relação à população total brasileira. Esse fato pode ser explicado devido a criação das escolas para a população indígena.

4.1.4 ALFABETIZAÇÃO NO PARAGUAI
Taxa de alfabetização de pessoas de 15 anos ou mais de idade por sexo, separados por grupos de idades, no Paraguai ( % )
Grupos por Idade Total Homens Mulheres
Total 93,8 95,2 92,4
15-24 97,3 97,3 97,4
25-34 97,3 97,5 97,0
35-44 94,0 95,9 92,2
45-54 92,1 93,4 90,8
55-64 88,7 92,6 85,4
65 e + 79,6 85,1 75,0
(fonte: BBC)
No Paraguai, o índice de pessoas alfabetizadas com mais de 15 anos de idade é muito superior ao índice brasileiro. Pode-se analisar que a implementação do sistema de ensino bilíngüe incentivou relativamente o crescimento da alfabetização no país.
Verifica-se que, atualmente 40% dos paraguaios já falam Guarani e espanhol, 50% só falam Guarani e apenas 10% falam apenas o espanhol, portanto, em breve toda a população poderá utilizar e compreender os dois idiomas.

4.2 REFERÊNCIAS CONSTITUCIONAIS
A promulgação da Constituição de 1988 ensejou um processo de normatização do
direito dos índios a uma educação diferenciada. Os dispositivos legais, já em vigor ou em discussão no parlamento, apontam para uma verdadeira revolução no reconhecimento do direito dos índios à uma educação específica voltada à valorização do conhecimento indígena e preocupada em garantir meios e instrumentos para um convívio mais equilibrado com a sociedade brasileira.
A Lei de Diretrizes e Bases da Educação Nacional, de 1996, trata, pela primeira
vez, desse direito. Em dois artigos, preconiza como dever do Estado o oferecimento de
uma educação escolar bilíngüe e intercultural, que fortaleça as práticas socioculturais e a língua materna de cada comunidade indígena, e proporcione a oportunidade de recuperar suas memórias históricas e reafirmar suas identidades, dando-lhes, também, acesso aos conhecimentos técnico-científicos da sociedade nacional. Para que isto possa ocorrer, a LDBEN determina a articulação dos sistemas de ensino para a elaboração de programas integrados de ensino e pesquisa, que contem com a participação das comunidades indígenas em sua formulação e que tenham como objetivo desenvolver currículos específicos, neles incluindo os conteúdos culturais correspondentes às respectivas comunidades. A LDBEN ainda prevê a formação de pessoal especializado para atuar nessa área e a elaboração e publicação de materiais didáticos específicos e diferenciados.
Instado a interpretar a LDBEN, o Conselho Nacional de Educação lançou uma
resolução (n. 3/99) que fixa diretrizes para o funcionamento das escolas indígenas.
Importantes definições foram aí inscritas e regulamentadas, das quais três merecem ser destacadas: (a) a criação da categoria escola indígena, reconhecendo-lhe "a condição de escolas com normas e ordenamento jurídico próprios"; (b) garantia de uma formação específica para os professores indígenas, podendo esta ocorrer em serviço e, quando for o caso, concomitantemente com a sua própria escolarização; e (c) definição precisa das esferas de competência, em regime de colaboração, entre União, Estados e Municípios. À primeira cabe legislar, definir diretrizes e políticas nacionais, apoiar técnica e financeiramente os sistemas de ensino para o provimento de programas de educação intercultural e de formação de professores indígenas, além de criar programas específicos de auxílio ao desenvolvimento da educação. Aos Estados caberá a responsabilidade "pela oferta e execução da educação escolar indígena, diretamente ou por regime de colaboração com seus municípios", integrando as escolas indígenas como "unidades próprias, autônomas e específicas no sistema estadual" e provendo-as com recursos humanos, materiais e financeiros, além de instituir e regulamentar o magistério indígena.
Outras duas leis estão em discussão no parlamento e também tratam do direito dos índios à uma educação diferenciada: o Plano Nacional de Educação e a revisão do Estatuto do Índio.
No Plano Nacional de Educação há todo um capítulo sobre a educação escolar indígena, com metas a curto e longo prazo, onde se estabelece a universalização da oferta de programas educacionais aos povos indígenas para todas as séries do ensino fundamental, assegurando autonomia para essas escolas, tanto no que se refere ao projeto pedagógico quanto ao uso dos recursos financeiros, e garantindo a participação das comunidades indígenas nas decisões relativas ao funcionamento dessas escolas. O PNE prevê, ainda, a criação de programas específicos para atender às escolas indígenas, bem como a criação de linhas de financiamento para a implementação dos programas de educação em áreas indígenas. Atribuindo aos sistemas estaduais de ensino a responsabilidade legal pela educação indígena, o PNE assume como uma das metas a ser atingida nessa esfera de atuação a profissionalização e o reconhecimento público do magistério indígena, com a criação da categoria de professores indígenas como carreira específica do magistério e com a implementação de programas contínuos de formação sistemática do professorado indígena.
Também em tramitação no Congresso Nacional está uma proposta de lei de revisão do Estatuto do Índio (lei 6.001 de 1973) que se tornou defasado frente às inovações do texto constitucional atualmente em vigor. No último substitutivo do projeto, de autoria do dep. Luciano Pizzatto, o capítulo da educação indígena virou uma colcha de retalhos, congregando propostas díspares e antagônicas. O Governo Federal apresentou um novo texto que acredita-se que seja incorporado pelo relator. Nele prevê-se que os "índios tenham acesso aos conhecimentos valorizados e socializados no contexto nacional, de modo a assegurar-lhes a defesa de seus interesses e a participação na vida nacional em igualdade de condições, enquanto grupos etnicamente diferenciados" e garantindo "respeito aos processos educativos e de transmissão de conhecimento das comunidades indígenas". O processo de implantação de escolas deverá, pela proposta do Executivo, garantir autonomia tanto para o projeto pedagógico quanto à gestão administrativa, num contexto plural de idéias e concepções pedagógicas.
Ficam assegurados "currículos, programas e processo de avaliação de aprendizagem e materiais pedagógicos e calendários escolares diferenciados e adequados às diversas comunidades indígenas", bem como o direito destas de participar dos processos de recrutamento e seleção de seus professores, dando prioridade aos próprios índios. Para tanto, a proposta de reformulação do Estatuto do Índio também prevê "programas de formação de recursos humanos especializados, possibilitando a condução pedagógica da educação escolar pelas próprias comunidades indígenas".
Mesmo sendo positivas as alterações e novas formulações da legislação, debemos reconhecer a morosidade com que tais conquistas se efetivaram. Já se vão quase 20 anos desde a promulgação da Constituição para que um princípio ali inscrito, fosse detalhado e regulamentado pela legislação subseqüente. Quantos anos mais serão necessários para tais avanços produzam efeitos práticos? O desafio parece ser o de como tornar realidade os avanços inscritos no plano jurídico, de modo a que a escola em áreas indígenas, historicamente utilizada como meio de dominação, seja um instrumento de autodeterminação, que respeite as tradições e modos de ser indígenas e esteja a serviço dos diferentes projetos de futuro desses povos. Em suma, que lhes abra novas perspectivas, a seu favor e não contra!
Vencer obstáculos e resistências para que as escolas indígenas sejam um instrumento de autonomia, política e cultural, e não mais um instrumento de submissão histórica, é o grande desafio do momento. Um desafio para os próprios índios em descobrir e construir um sentido para a escola, um desafio para os pesquisadores, indigenistas e aliados do movimento indígena, e um desafio para os legisladores e para os agentes governamentais.
Nesse cenário, a falta de vontade política é o que mais fica evidente. Onde ela existe, passos certeiros ou não estão sendo dados. Onde ela não existe, é preciso criar condições para que as coisas aconteçam. Os índios estão tendo papel importante nesse processo, qualificando suas reivindicações, exigindo o cumprimento da legislação. O Ministério Público tem aqui um vasto campo de atuação, em defesa dos interesses indígenas, diante da apatia de muitos governos estaduais. Se não se vislumbra uma nova mudança no gerenciamento da educação indígena, então é preciso criar os mecanismos necessários para que o atual funcione. No ritmo atual, muitos anos ainda serão necessários para que os índios possam efetivamente assumir os destinos de suas escolas (Luís Donisete Benzi Grupioni, outubro/ 2000).

4.3 PROJETO CECI
O projeto CECI compreende uma iniciativa de membros da aldeia guarani M'Bya que foram até a prefeitura pedir pelo projeto e toda sua estruturação conseguiram a verba para construção e atendem a aldeia presente no Jaraguá. É na verdade um patrimônio da Secretaria Municipal de Educação.
Como os integrantes não tem ainda escolaridade suficiente para prestarem concurso e se efetivarem, estabelece-se um convenio com uma ONG para a qual, a prefeitura repassa verba para fazer os devidos acertos trabalhistas. Os serviços de limpeza, segurança e merenda são terceirizados e seguem a mesma norma. Todos os trabalhadores do CECI são moradores da comunidade indígena, indicados pelas lideranças. A aldeia recebe o tempo todo a visita de parceiros interessados em desenvolver projetos. Via de regra são das universidades, como USP, UNICAMP, PUC e outras, alem de programas de governo estadual ou federal como é o caso do Ponto de Cultura. A Fundação Salvador Arena também auxilia com o subsidio dos recursos de alimentação na cozinha comunitária, cobertores e outras necessidades. A SABESP também é bastante parceira da aldeia a qual doa roupas, alimentos etc. Até a Escola de Formação de Soldados que se situa no Jaraguá contribui com a aldeia sempre que podem, como também, o IDETI, Institutos das Tradições Indígenas, que acompanha o CECI há dois anos e acaba de ser homologado e prorrogado para mais três anos, trazendo mais segurança.
A sede do CECI contrasta com o resto da aldeia que participa do projeto. Enquanto as casas são pequenas construções de compensados e restos de madeira, e fazem a aldeia se confundir com uma pequena favela, o Centro parece uma grande oca. Decorado com padrões característicos da cultura indígena, o prédio mistura paredes de cimento com troncos de madeira, e traz um grande teto de sapê.
As atividades são voltadas para o resgate das vivências tradicionais. É uma forma de jovens e crianças conhecerem plantas tradicionalmente usadas, festas, rituais, e participarem da confecção de artesanato.
Segundo Jovelino Guarani, monitor do CECI, a média no Jaraguá é de três a cinco crianças por família e para atuação do projeto participam crianças de 0 a 6 anos de idade.
As acima de 7 anos de idade passam a frequentar uma escola próxima, Escola Estadual Djekupe, que possui um estrutura precária, com educação no ensino fundamental de 1ª à 6ª séries.
As crianças estão por toda parte. Andam descalças pela aldeia, ora no CECI, ora na casa de reza. Todas falam guarani, brincam em guarani e cantam em guarani. Na hora do almoço, enchem todas as mesas do Centro. Elas são a maior preocupação dos líderes do Jaraguá.
Por isso utilizam um método de ensino, em que a educação não é restrita a quatro
paredes, mas entendida de forma ampla, fazendo com que a teoria possa ser vivenciada, construída e transformada. Na sociedade Guarani o conhecimento é socializado na aldeia, sendo sua aplicação desenvolvida na prática, no dia-a-dia para fortalecimento e valorização da comunidade, moradora da aldeia que participa do CECI.
A tribo é acostumada à gestão de seus recursos e sua sobrevivência, sendo importante que sejam os próprios Guarani definidores do processo educacional e os sujeitos de sua educação, seja na transmissão de conhecimento dos mais velhos aos mais jovens por meio das oficinas formadoras, seja produzindo seu próprio material de ensino.
No que diz respeito as políticas públicas, não há mudança de governo que prejudique o funcionamento das atividades que ocorrem no projeto CECI, o que pode ocorrer, eventualmente, é apenas algum descompasso administrativo, porém, existe ainda o impasse em relação a demarcação da terra.
Portanto, o projeto tem como objetivos:
• Reafirmar e fortalecer a identidade étnica presente no modo de ser e de vida Guarani,
principalmente na educação das crianças;
• Estimular e valorizar o uso da língua materna - Guarani e suas formas próprias de construção do conhecimento;
- Fortalecer as formas de transmissão da cultura oral;
• Valorizar brincadeiras, jogos, cantos e danças infantis tradicionais;
• Valorizar o saber e conhecimento dos mais velhos;
• Recuperar, divulgar e preservar suas histórias, conhecimentos e tradições orais,
• Constituir um espaço para diálogos, conversas sobre as atividades tradicionais (roças, pesca, construção de casa, culinária, artesanato e mata;
• Fortalecer a Educação Tradicional Guarani;
• Despertar o conhecimento sobre outros povos indígenas;
• Divulgar, informar sobre a realidade e cultura Guarani para os não indígenas;
• Garantia dos direitos, com relação à educação escolar diferenciada, no que se refere:
• Aulas ministradas em Guarani, língua materna, como forma de preservação da realidade sociolingüística do povo Guarani;
• Educadores indígenas da própria comunidade;
. Organização do calendário escolar próprio, atendendo aos ciclos da natureza
de acordo com as comunidades indígenas;
• Currículo e programas específicos dos povos indígenas, com inclusão de atividades que reforcem a cultura da própria comunidade;
• Processos próprios de aprendizagem, desenvolvidos a partir dos interesses indígenas,
seus hábitos, crenças, etc.

4.4 O PARAGUAI E A REFORMA EDUCATIVA
O Paraguai passou por uma reforma em seu sistema educacional no ano de 1994. A reforma educativa ocorrida visava acima de tudo a qualidade e a pertinência da educação que se encontrava bastante degradada, seja pela parte da má formação dos docentes, ou pelo alto nível de desistência dos alunos. Na Constituição Nacional Paraguaia e na Lei Geral de Educação, foi consolidada a implementação dessa reforma que possuía diferentemente de qualquer outra nação do Mercosul o seguinte ponto: uma educação bilíngüe em que umas das línguas era a língua histórica da América Latina, o Guarani.
Tomando como ponto de referência esta forma de ensino, que, sobretudo trouxe a valorização e a preservação da temática e da cultura guarani em meio a sociedade paraguaia, aprofundamos nossos estudos para verificar o quanto incluso encontra-se o Guarani na sociedade paraguaia.
De acordo com os dados cedidos pela maior instituição de ensino guarani existente no Paraguai, o ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI, verifica-se que incluir o Guarani no sistema educacional era mais do que uma proposta. Era uma necessidade! De acordo com o DGEEC, centro de estatísticas do Paraguai, quase metade da população fala apenas guarani. Já mais de metade da população, fala tanto castelhano quanto o guarani.
Apesar de encontrar-se tão presente na população, a língua ainda sofria certo preconceito, antes de ser incluída no sistema bilíngüe, por ser considerada selvagem e bárbara. Pode-se considerar que o idioma guarani era visto desta forma, pois a maior parte dos que falavam guarani era os “interioranos”, descendentes dos guaranis que viviam nesta região afastada da capital Assunção. Portanto realizar um ensino bilíngüe é atender a realidade social que sempre foi apresentada no Paraguai.
A difusão do Guarani na década de 90 entre a sociedade paraguaia foi bastante eficaz. O número de desistências e de alunos repetentes teve uma grande queda, os alunos mostravam muito mais interesse em freqüentar a escola. Os docentes e estudiosos que defendem a preservação Guarani, justificam que é um direito dos jovens e das crianças aprenderem a sua língua materna. Ensinar o guarani nas escolas não é apenas uma forma de matéria didática, é uma forma de fortalecer as bases sócioeconômicas e culturais do país visando a uma valorização nacional paraguaia e também um fortalecimento político interno.
Após a consolidação do Guarani como língua oficial do Paraguai ao lado do Castelhano, houve uma brusca mudança nos padrões tradicionais de produções literárias, na forma com a qual políticos passaram a olhar a parcela guarani da população e muitos que eram reprimidos por falar o guarani, passaram a ter liberdade de expressar-se. A garantia dessa educação bilíngüe tem fundos destinados dos gastos gerais da nação, exatamente para o Ministério da Educação manter e dar continuidade a esse processo de parceria entre castelhano e guarani. Uma parceria que apesar de ter pouco mais de uma década de vivência, já colhe bons frutos, como apresentado nos indicadores e na realidade educacional atual citada. Porém um ensino democrático, em que todas as instituições aceitem bem a presença do Guarani e não apenas cumpram uma exigência imposta pela lei, é uma realidade que irá mudar apenas com o tempo.
Jovens e crianças paraguaias recebendo essa bagagem cultural pelo sistema de ensino, podem tornar-se adultos altamente qualificados, que valorizam a sua riqeuza nacional e que ao mesmo tempo possuem uma formação digna de ser repeitada pelo mundo afora.

4.5 O ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI
O ATENEU é uma entidade jurídica, autônoma e civil existente no Paraguai desde o ano de 1985. Essa instituição de Ensino Superior regulamentada pela lei 2574 do ano de 2005, forma docentes, tradutores e pesquisadores especializados na temática Guarani, e vem trabalhando pela promoção, difusão, investigação, recuperação e hierarquização da Língua e da Cultura Guarani.
O ATENEU é considerado a maior instiuição educativa e cultural do Paraguai e teve papel fundamental para dar início ao ensino bilíngüe implementado no sistema educacional, pois apesar de ter ocorrido uma reforma educativa, esta ocorreu muito rápido. A reforma educativa não possuía bases para se auto-sustentar, o ensino superior de Universidades tradicionais paraguaias não tinha para oferecer docentes aptos para lecionar a língua guarani no Ensino Básico, Fundamental e Médio das escolas paraguaias. Assim os profissionais que deram o primeiro passo e promoveram a realização de aulas com o ensino bilíngüe eram provenientes do Ateneu, que já existia há 9 anos e possuía profissionais altamente qualificados para a nova metodologia educacional implementada.
Em 22 anos, o ATENEU formou 22000 professores de Língua Guarani, capacitou através do Curso Básico de Língua Guarani, mais de 50.000 docentes em todo o país, e em 2 anos formou 750 licenciados em Língua Guarani que se encontram espalhados por todo Paraguai e no exterior. Aliás, o ATENEU conseguiu formar docentes que se enquadraram no corpo docente de varias Universidades pelo mundo. No Brasil, por exemplo, no Departamento de Letras da FFLCH, EDUARDO NAVARRO leciona Guarani e Tupi-Guarani e fez um curso de pequena duração no ATENEU. O DIRETOR-GERAL DO ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI, DAVID GALEANO DE OLIVERA, ORGULHA-SE DE QUE MUITAS DAS “PUPILAS” FORMADAS PELO ATENEU CONSEGUIRAM EXPANDIR O GUARANI PARA O MUNDO. Na Universidade de Pari, há o curso de Guarani que é ministrado por um ex-aluno do ATENEU.
Até a atualidade o ATENEU possui uma postura filantrópica graças a conscientização de seu corpo administrativo que vê nessa gestão voltada ao Guarani como não sendo uma iniciativa de fins econômicos e sim um zelo pelo patrimônio histórico paraguaio. Os departamentos internos do ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI são:
• Lingüística Guarani;
• Antropologia, Cultura e História Guarani;
Literatura Gurani;
• Pedagogia, Didática e Formação Docente;
• Bilingüismo Paraguaio;
• Folclore Paraguaio;
• Indigenismo;
• Produção, Edição e Publicação.

Vale a pena ressaltar que o ATENEU também elabora projetos, eventos, participa e realiza congressos e conceitua programas sociais que têm por finalidade valorizar o guarani e incorporar a ele as inovações do mundo globalizado, como por exemplo, criando sites em guarani que podem ser acessados por todo o mundo. O maior feito conquistado pela parte de produção do ATENEU, é o dado de que não se passa 4 anos sem ser produzida uma obra no idioma Guarani. Isto é um avanço para um país que restringia suas produções literárias em guarani e enfatizava apenas o castelhano.
O ATENEU notadamente é uma instituição importantíssima para a parte educaciona e cultural paraguaia. Enquanto houver administradores dispostos a realizar essa manutenção da temática guarani, mesmo que no âmbito da globalização, de uma maneira filantrópica e que valorizem o Guarani como tesouro nacional, motivo de orgulho, diferencial do seu povo e paradigma para um crescimento e expansão desata cultura nativa, o Ateneu continuará cumprindo dignamente com sua missão.

4.6 EDUCAÇÃO INDÍGENA
Bartomeu Meliá, em seu livro Educação indígena e alfabetização, publicado no final da década de 1970, afirma que existem duas formas de educação junto às populações indígenas: a "educação indígena" e a "educação para o índio". Segundo a antropóloga Aracy Lopes, a educação indígena seria um meio de controle social interno do grupo, o processo pelo qual cada sociedade indígena internaliza em seus membros sua maneira de ser, garantindo sua sobrevivência e continuidade enquanto povo distinto. A educação para o índio seria toda a experiência escolar, desde os primeiros jesuítas, passando pela FUNAI até as experiências das ONGs, oriunda "de fora para dentro", orientada por agentes externos às comunidades indígenas. Ou seja, encontram-se nesse contexto tanto as escolas pensadas como instrumento de colonização e negação da diversidade destes povos, como as diversas tentativas de não-índios em construir um escola que fortalecesse essa diversidade e atuasse em conjunto com estas populações.
Por que alfabetizar?
• Porque há necessidade em se relacionar com o mundo não-índio;
• Porque é uma forma de propagação da cultura Guarani;
• Porque é uma forma de fortalecer-se e defender-se das influências externas.

5. CONCLUSÃO
Depois de analisados todos os pontos que incentivaram e tornaram possível a Reforma Educativa no Paraguai, como as características lingüísticas presentes na sociedade como maioria, uma preocupação governamental na melhoria do nível de qualidade da educação, pode-se tomar como primeiro ponto:
• Para que haja uma melhoria na educação indígena guarani do Projeto CECI, isto deve partir de iniciativas governamentais que de acordo com a Legislação e o Referencial Curricular devem gerir para que a educação indígena seja mantida da forma correta, garantindo-lhe o direito de ser diferenciada e específica.
Outro determinante que marca a comunidade envolvida no Projeto CECI do Jaraguá, e torna possível a implementação da proposta paraguaia de educação, é que se tratando de uma comunidade totalmente homogênea, que toma decisões de forma democrática e sempre dando valor ao grupo, uma discordância seria facilmente anuviada.
E para evitar certa discórdia as decisões da escola guarani seria tomadas pela comunidade, assim chegamos no segundo ponto:
• Com o objetivo de manter a forma de tomada de decisões e preservar as tradições dos guaranis, devemos respeitar a forma como estes desejam que seja o método de ensino e tudo envolvido nessa nova proposta pedagógica, é fundamental então que a comunidade participe dessa convivência, e que a escola seja comunitária.
Como já abordada em um capítulo especificamente, a alfabetização dos guaranis é a forma mais propícia para que estes consigam se manter na esfera urbana, que é o que acontece com estes índios da Aldeia Tekoa Pyau:
• que necessitam relacionar-se com os não-índios que vivem por perto;
• que desejam mostrar sua cultura mundo afora;
• que precisam defender-se de influências externas.
Ainda mais no caso dessa aldeia em específico, que enfrenta problemas de delimitação de área territorial. Se quiserem continuar vivendo onde estão precisam estar prontos para defender-se frente a autoridades e lutar pelo interesse deles na terra que a eles sempre pertenceu (Maria Inês Ladeira; São Paulo, Cidade dos Índios). Assim chegase a um terceiro ponto:
• Uma educação multilingüe/bilíngüe para os índios é mais do que essencial. São tantas as agressões que este povo sofre, que é preciso que eles saibam comunicar-se com os não-índios para se defenderem, sem precisarem de indigenistas e outros intermediadores. Não irá haver a perda de cultura, apenas tendo um ensino que promova o aprendizado de uma língua mais utilizada no âmbito global, torna possível uma relação de igual para igual entre índios e nãoíndios. Um fator que mostra porque há a perda desta identidade guarani, é a reclusão de muitas comunidades Guarani M´Bya da população urbana ou até de qualquer população que não seja a da aldeia. Uma escola guarani não deve permitir essa reclusão, a escoal deve mostrar que os guaranis são fortes o suficiente que não precisam “ fechar-se para o mundo” para preservarem sua cultura. Mais do que isso, deve-se mostrar que a globalização tem seus prós, que as escolas guaranis espalhadas pelo Brasil e até pela América Latina poderiam manter uma relação cultural e educativa. Um intercâmbio dentro mesmo de sua própria cultura, assim levanta-se o último ponto:
• A globalização pode ao mesmo tempo prejudicar certas partes da cultura guarani, porém pode ajudar a fortalecê-la, estabelecendo vínculos entre escolas guaranis existentes. Uma escola guarani intercultural é uma forma de inclusão desses indígenas no mundo globalizado, mantendo a essência Guarani como foco.

6. REFERÊNCIAS BIBLIOGRÁFICAS
• Instituto Socioambiental. A política de educação escolar indígena. Disponível em:
http://www.socioambiental.org/pib/portugues/indenos/polit_educacao.shtm#t2. Acesso em: 04/05/2007.
• Instituto das Tradições Indígenas. Os Guarani. Disponível em:
http://www.ideti.org.br/diversid/guarani.html. Acesso em: 09/04/2007
• Fundação Nacional do Índio. O Índio Hoje. Disponível em: http://www.funai.gov.br/.
Acesso em: 10/04/2007.
• Centro de Educação e Cultura Indígena. Proposta Político-Pedagógica. Disponível em: http://educacao.prefeitura.sp.gov.br/Arquivos/downloadAction.do?&actionType=download&idArquivo=828. Acesso em: 10/04/2007.
• Centro de Trabalho Indígena. Guarani. Disponível em: http://www.trabalhoindigenista.org.br/programa_guarani.asp. Acesso em: 11/04/2007.
• DESIDÉRIO, Mariana. A difícil sobrevivência da cultura indígena. Disponível em: http://portalimprensa.uol.com.br/new_pesquisa_data_view.asp?code=1124. Acesso em: 20/06/2007.
• THE MISSION. Ronald Joffe. VHS ING, 1986.
• KUARUP. Ruy Guerra. VHS, 1989.
• SCHADEN, Egon. Aspectos fundamentais da cultura Guarani. São Paulo: EPU;
Edusp, 1974. 208 p. Originalmente Tese de Livre Docência, São Paulo: USP, 1954.
• RIBEIRO, Darcy. Os índios e a civilização: a integração das populações indígenas no Brasil moderno. São Paulo: Companhia das Letras, 1996.
• RIBEIRO, Darcy; RIBEIRO, Berta G. Arte plumária dos índios Kaapo'r. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira, 1957.
• RIBEIRO, Darcy. A política indigenista brasileira. Rio de Janeiro: Ministério da Agricultura, Serviço de Informação Agrícola, 1962.
• RIBEIRO, Darcy. Uirá sai à procura de Deus: ensaios de etnologia e indigenismo. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 1974.
• RIBEIRO, Darcy. Configurações histórico-culturais dos povos americanos. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira, 1975.
• RIBEIRO, Darcy; RIBEIRO, Berta G. Suma etnológica brasileira. Rio de Janeiro: Vozes: FINEP, 1986.
• RIBEIRO, Darcy. Diários índios: os urubus-kaapor. São Paulo: Companhia das Letras, 1996.
• SILVA, Aracy Lopes da. A educação escolar indígena. São Paulo: ANPOCS, 1998.
• SILVA, Aracy Lopes da. A questão da educação indígena. Rio de Janeiro: Brasiliense, 1981.
• MELIÁ, Bartomeu. Educação indígena e alfabetização. São Paulo: Edições Loyola, 1992.
• GALVÃO, Eduardo Enéas. Encontro de sociedades: índios e brancos no Brasil. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 1979.
• PALACIOS, Silvio; ZOFFOLI, Ena. Gloria y Tragedia de las Misiones Guaranies. Bolbao Mesajero, 1999.

7. ANEXOS
7.1 ENTREVISTA COM DAVID GALEANO OLIVERA DIRETOR GERAL DO PROJETO ATENEU DE LÍNGUA E CULTURA GUARANI
1- ¿Cuál la metodología usada en la educación para promover el rescate de la cultura?
R: Lastimosamente el Ministerio de Educación del Paraguay no tuvo ni tiene una metodología para rescatar la cultura. Precisamente, preocupados por la paulatina desaparición de nuestras creencias, costumbres y tradiciones, y sobre todo, ante el intento de marginar más aun a la Lengua Guarani; es que, con otros dos compañeros decidimos fundar el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, institución privada, que desde hace 22 años viene trabajando por la promoción, difusión, investigación,
recuperación y jerarquización de la Lengua y Cultura Guarani; y de la Cultura Folklórica Paraguaya. El ATENEO está reconocido desde el pasado año 2005 por Ley 2574, como institución de educación superior, con autonomía y rango universitario. En este momento el ATENEO es la institución cultural y educativa más grande del Paraguay. Desarrolla cursos de Lengua Guarani (Básico, Profesorado, Licenciatura y Maestría) y actividades de promoción cultural (charlas, seminarios, talleres, jornadas, congresos, concursos y festivales) en 100 distritos del Paraguay. En 22 años formó 22.000 Profesores de Lengua Guarani; capacitó mediante el Curso Básico de Lengua Guarani a más de 50.000 docentes de todo el país; y en 2 años formó a 750 licenciados en Lengua Guarani también diseminados en todo el Paraguay y en el exterior. La Enseñanza Bilingue en el contexto de la Reforma Educativa Paraguaya, iniciada en 1994, no hubiera sido posible sin la labor perseverante y patriótica del ATENEO; ya que el Ministerio de Educación, en un hecho insólito, decidió iniciar la Reforma Educativa sin contar con docentes preparados en Lengua Guarani para dicho efecto.

2- ¿Tiene un interés de los alumnos en estudiar la cultura y la lengua de Guarani? ¿E
que los temas para los cuales aparecen más interés?
R: Sin duda, puedo afirmar que la consideración y el respeto que hoy la gente le tiene al Guarani en el Paraguay es digna de mencionar; ya que hasta hace no mucho tiempo el Guarani fue perseguido y reprimido sin piedad, como ninguna otra lengua en el mundo. Sin embargo, la cantidad de egresados del ATENEO y la cantidad de estudiantes que hoy poseemos en nuestras 100 Regionales de todo el Paraguay, son la muestra del interés que hoy todos demostramos hacia el Guarani. Antes quien hablaba Guarani era tratado de ignorante, hoy quien habla y estudia Guarani es considerada una persona inteligente. En cuanto a que temas interesan más a la gente en relación al estúdio del Guarani, puedo decir que la mayoría se acerca con un interés pedagógico, es decir, desean ser Profesores de Lengua Guarani para enseñar a los niños y jóvenes que hoy estudian en las escuelas y colegios del Paraguay. En segundo lugar está el deseo de la investigación, es decir, de la producción científica relacionada al Guarani para luego publicar libros. Desde hace 10 años aproximadamente, no pasa un mes sin la publicación de algún libro em Guarani o acerca del Guarani.

3- ¿Tuvo una influencia la implantaciondel idioma guarani en las escuelas com le rendimiento escolar de los alumnos?
R: Sí, de hecho la mayoría de la población del Paraguay (80%) habla y entiende Guarani, por consiguiente, el Guarani es una herramienta muy importante en la formación de los niños y jóvenes paraguayos. Hasta 1993 em el Paraguay se "enseñaba" en Castellano a una población mayoritariamente Guarani hablante; lo que motivó la numerosa deserción escolar y de hecho la permanencia de una amplia franja de analfabetos en el Paraguay. Muchos iban a las escuelas y retornaban a sus casas sin entender nada. De ahí se acuñó una frase que decía la gente "oike mbo'ehaópe ha mbo'ehao ndoikéi chupe (entra a la escuela pero la escuela "no le entra"). Por eso es que la Reforma Educativa iniciada en 1994 resultó tan importante, ya que por primera vez los niños pudieron y pueden acceder a clases donde sus docentes, por fín, les hablan en Guarani y los niños y jóvenes, por fín, pueden entender las clases y sentirse contentos y a gusto en las escuelas y colegios. La incoporación del Guarani a la educación más que una mera formalidad o antojo de un grupo de "fanáticos" del Guarani, es -en el fondo- la manifestación cabal del respeto a los derechos humanos, entre ellos el respeto a la comunicación en la lengua materna.

4- ¿Cómo el gobierno asiste a la preservación de las culturas locales con la educación?
R: De hecho, desde que el MEC inició en 1994 la Reforma Educativa, el estado a través del presupuesto general de gastos de la nación, destina los fondos necesarios para la promoción de la Educación Bilingüe (Guarani- Castellano). Asimismo, hay una mayor apertura por parte de todos los docentes hacia la necesidad de preservar la cultura popular local, regional y nacional.

5- ¿Cuál el interés del gobierno implicado en esta iniciativa?
R: En realidad el gobierno está obligado por la Constitución Nacional a respetar la Lengua Guarani. Así, el Art. 140 de la Constitución Nacional de 1992, dice "los idiomas oficiales de la República son el Castellano y el Guarani", donde por primera vez en la historia del Paraguay, el Guarani posee rango de idioma oficial. Por otra parte, el Art. 77 de la misma Constitución garantiza el derecho de acceder a la educación mediante la Lengua Materna y en un proceso gradual y progresivo conocer la segunda lengua, a fin de ser ciudadanos plenamente bilingues (Castellano-Guarani).

6- ¿La implantacion del idioma Guarani trajo mejora en el Nivel socio-economico del pais segun las pesquisas?
R: Los resultados positivos de la enseñanza del Guarani se perciben notablemente en la actualidad, ya que disminuyó el porcentaje de decersión escolar y por otra parte, más personas Guarani hablantes se han incorporado al sistema educativo, incluido aquellos adultos que hoy asisten a escuelas para adultos. La mayor presencia de paraguayos con una buena formación académica de hecho que trae y traerá beneficios en cuanto al mejoramiento de nuestra sociedad. Todo es cuestión de tiempo...

7- ¿Cuál los aspectos buenos y malos de la iniciativa en el alcance del globalización?
R: Lo bueno -si tiene algo de bueno- es que la globalización nos acerca más a "todo el mundo", y lo malo es que masifica la cultura, hoy todo es "coca cola" y "Mc Donalds" en el mundo; sin embargo, mientras países como el nuestro hagan el esfuerzo, podrán contar con una importante "marca" de identidad nacional. No olvidemos que la Unión Europea es la integración política y económica de europa; sin embargo, en materia cultural Alemania sigue hablando alemán, Francia sigue con el francés, España sigue con el Castellano. Es decir, la integración respeta y promociona las diferencias culturales.

7.2 El Bilingüismo En La Educación - Por David A. Galeano Olivera. Leer en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/el-bilinguismo-en-la-educacion)

7.3 El Guarani, hoy - Por David A. Galeano Olivera. Leer en (http://www.avizora.com/publicaciones/literatura/textos/textos_2/0109_guarani_hoy.htm)